MACOS İÇİN ARMONI EKRAN OKUYUCU YAZILIMI
Armoni Nedir?
Armoni, macOS için geliştirilen açık kaynaklı ve yapay zekâ destekli bir ekran okuyucudur. Yapay zekâ destekli dijital erişilebilirlik çözümleri sunan WeAccess tarafından, Apple'ın Mac için geliştirdiği yerleşik ekran okuyucusu VoiceOver'a ücretsiz bir alternatif sunmak amacıyla geliştirilmektedir.
İlk beta sürümü, yapay zekâ destekli görüntü ve video betimleme özelliklerini içerir. Bu özellikler, Apple'ın doğrudan cihaz üzerinde çalışan Foundation Models (AFM) altyapısını kullanır.
Armoni Neden Geliştirildi?
Armoni fikri, WeAccess'in görme engelli çalışanlarının Windows'tan Mac'e geçiş sürecinde yaşadıkları deneyimleri paylaşmalarıyla ortaya çıktı. Yıllardır Windows üzerinde ekran okuyucu kullanan çalışanlar, alıştıkları gezinme yöntemlerini değiştirmenin Mac'e geçiş kararını zorlaştırabildiğini belirtti. Ayrıca geçiş sonrasında günlük işlerinde aynı verimlilik düzeyine ulaşmanın zaman alabildiğini ifade ettiler.
Mac'in yerleşik ekran okuyucusu VoiceOver'da kullanıcılar, öğeler arasında sağa ve sola hareket ederek gezinir. Varsayılan gezinme modelinde, bir grubun içindeki öğelere erişmek için önce o grupla etkileşime geçmeleri gerekir. Bu gezinme yaklaşımı, Windows üzerinde NVDA veya JAWS kullanılarak edinilen alışkanlıklardan farklıdır.
WebAIM'in 2026 ekran okuyucu anketinde, birincil masaüstü veya dizüstü bilgisayar ekran okuyucusuyla ilgili soruyu yanıtlayan katılımcıların %55'i JAWS'ı, %32,9'u NVDA'yı ve %6,5'i VoiceOver'ı tercih ettiğini belirtti.
WeAccess, Windows ekran okuyucularından aşina olunan gezinme yöntemlerini macOS'a taşıyarak bu geçişi kolaylaştırmak amacıyla Armoni'yi geliştirmeye başladı. Hedef, örneğin NVDA kullanmaya alışkın bir kişinin, Mac'e özgü birkaç temel kavramı öğrendikten sonra alıştığı gezinme yöntemleriyle Mac kullanmaya başlayabilmesini sağlamak.
M serisi işlemcilere sahip Mac bilgisayarlarda yerleşik dil modellerinin doğrudan cihaz üzerinde çalıştırılabilmesi de Armoni'nin tasarımını şekillendirdi. Apple'ın Foundation Models altyapısı, harici bir hizmete ihtiyaç duymadan yapay zekâ özelliklerinin ekran okuyucuya entegre edilmesini mümkün kıldı.
Armoni, ilk beta sürümünde fotoğraf ve videolar için betimlemeler sunuyor. Ayrıca erişilebilir adları bulunmayan düğmeler ve diğer kontroller için anlamlı etiketler oluşturuyor.
WeAccess, gelecekteki geliştirme aşamalarında kullanıcı talimatlarına göre uygulamalar içerisinde işlem gerçekleştirebilen yapay zekâ ajanları sunmayı hedefliyor. Bir diğer hedef ise uygulamalardaki erişilebilirlik sorunlarını gidermeye yönelik betiklerin hazırlanmasını kolaylaştıracak yapay zekâ destekli bir AX onarım aracı geliştirmek.
Armoni Nasıl Bir Kullanıcı Deneyimi Sunmayı Hedefliyor?
Armoni, macOS'un yerleşik arayüzünü ve işlevlerini korurken Windows ekran okuyucularından aşina olunan bir klavye deneyimi sunmayı hedefliyor. Tab tuşuyla bir listeye ulaşmak, yön tuşlarıyla listedeki seçenekler arasında gezinmek ve seçim yapmak bu yaklaşımın örneklerinden biridir. Aynı gezinme yöntemi masaüstü, Dock, menü çubuğu, bağlam menüleri ve durum menüleri gibi Mac'in temel alanlarında da kullanılabiliyor.
Finder'da kullanıcılar, kenar çubuğu ve araç çubuğu gibi Mac'e özgü alanlarla etkileşime geçebiliyor. Farklı görünüm modlarında dosya ve klasörler arasında yön tuşlarıyla gezinebiliyor, Enter tuşuyla seçili öğeyi açabiliyor ve Backspace tuşuyla üst klasöre dönebiliyor.
Spotlight'ta arama yapmak ve sonuçlar arasında gezinmek, Windows Başlat menüsündeki arama işlevine alışkın kullanıcılar için tanıdık bir iş akışı sunuyor. Armoni, bu deneyimi Spotlight'ın Mac'e özgü arama özellikleriyle birleştiriyor.
Web ortamında Armoni, JAWS kullanıcılarının aşina olduğu gezinme deneyimine benzer bir yapı sunuyor. Bir düğmenin adı veya bir onay kutusunun işaretli olup olmadığı gibi bilgileri, tarayıcının sunduğu erişilebilirlik ağacından (AX) okuyor. Armoni, bu bilgileri yorumlarken WAI-ARIA rol ve durum tanımlarını temel alıyor. WCAG başarı kriterleri ve ACT test kuralları da web deneyiminin değerlendirilmesi için ortak bir referans çerçevesi sağlıyor.
Armoni Şu Anda Neler Yapabiliyor?
Mac'te Gezinme ve Dosya İşlemleri. Klavyeyi kullanarak masaüstüne, Dock'a, menülere ve Bildirim Merkezi'ne erişebilir, F6 tuşuyla bir pencerenin ana bölgeleri arasında geçiş yapabilirsiniz. Finder'da farklı görünümlerde dosyalara göz atabilir, birden fazla dosyayı seçebilir, kopyalayabilir veya taşıyabilirsiniz. Ayrıca Spotlight arama sonuçlarını okuyabilir ve seçtiğiniz sonucu açabilirsiniz.
Bölünmüş Uygulama Görünümleri. Armoni, aynı pencere içerisindeki listeler, ayrıntılar ve metin yazma alanları arasında geçiş yapmanızı sağlar. Telefon uygulamasında son aramalar ile kişi ayrıntıları arasında gezinebilirsiniz. Mesajlar ve WhatsApp uygulamalarında konuşma listesi, mesaj geçmişi ve mesaj yazma alanı arasında geçiş yapabilirsiniz. Mail uygulamasında ise posta kutularına, ileti listelerine ve açık bir iletinin gövdesine ayrı ayrı erişebilirsiniz.
Codex ve Claude. Codex'in Mac uygulamasında kenar çubuğu, konuşma dökümü ve metin yazma alanı arasında geçiş yapabilirsiniz. Claude'un Mac uygulamasında ise konuşmanın bulunduğu içerik alanında gezinebilirsiniz.
İçerik Vitrinlerinde Sanal Belge Gezinmesi. App Store ve Apple TV'nin desteklenen içerik alanlarında sanal belge imlecini kullanarak vitrinleri bir web sayfası gibi okuyabilirsiniz. Yön tuşlarıyla kartların adları ve ayrıntıları arasında gezinebilir, seçtiğiniz öğeyi Enter tuşuyla etkinleştirebilirsiniz. Apple TV'de ayrı bir etkileşim komutuyla vitrinin sayfa gezinme kontrollerine erişebilirsiniz.
Web Sayfalarını Okuma ve Kullanma. Safari ve Chrome'da tarama modunu kullanarak web sayfalarını yön tuşlarıyla okuyabilir; başlıklara, bağlantılara, düğmelere ve tablolara tek tuşlu komutlarla geçiş yapabilirsiniz. Odak modunda form alanlarıyla etkileşime geçebilirsiniz. Tablolardaki hücreler arasında gezinirken satır ve sütun başlıklarını dinleyebilir, sayfada seçtiğiniz metni kopyalayabilirsiniz.
Word Belgelerini Okuma. Belgelerdeki metinleri okuyabilir; başlıklar, listeler ve tablolar arasında gezinebilirsiniz. Okuma sırasında kalın veya italik yazı gibi biçimlendirme bilgilerini de dinleyebilirsiniz. Ayrı komutlar sayesinde belgedeki konumunuzu, seçili metnin biçimlendirme özelliklerini ve dipnot bilgilerini öğrenebilirsiniz. Bazı komutların kullanılabilmesi için macOS otomasyon izni gerekir.
Metin Arama, Kesintisiz Okuma ve Çeviri. Armoni Ara özelliğiyle web sayfalarında ve desteklenen uygulama metinlerinde belirli bir sözcüğü arayabilirsiniz. Kesintisiz okumayı duraklatabilir ve kaldığınız yerden devam ettirebilirsiniz. Gerekli dil paketleri yüklüyse seçtiğiniz İngilizce metni Türkçeye çevirerek dinleyebilirsiniz.
Metin Tanıma ve Görsel Betimleme. OCR teknolojisini kullanarak ekranın, etkin pencerenin veya odaklanılan öğenin görüntüsündeki metinleri tanıyabilir ve sonuçları sesli olarak dinleyebilirsiniz. Fotoğraflar ve ekran görüntüleri için betimleme talep edebilirsiniz. Desteklenen video kaynaklarında mevcut karenin betimlenmesini isteyebilir veya video oynatılırken sahne betimlemeleri alabilirsiniz.
Erişilebilir Adı Bulunmayan Kontrolleri Etiketleme. Etiketleyici özelliğiyle desteklenen bir düğmeye veya başka bir kontrole kendi etiketinizi atayabilir ya da Armoni'den etiket oluşturmasını isteyebilirsiniz. Yapay zekâ destekli etiket oluşturma ve görsel betimleme özellikleri, uyumlu bir Apple modeli kullanılarak doğrudan cihaz üzerinde çalışır ve ekran kaydı izni gerektirir.
Konuşma Tercihleri ve Ayarlar. İlk beta sürümünde ses, dil, konuşma hızı ve noktalama işaretlerinin ne kadar ayrıntılı seslendirileceği gibi ayarları değiştirebilirsiniz. Ayrıca konuşma sözlüğünü kullanarak belirli sözcüklerin telaffuzunu özelleştirebilirsiniz. Armoni'nin veriye dayalı mimarisi, gelecekte genel tercihlerin ve uygulamaya özel ayarların tek bir arayüz üzerinden yönetilebilmesi için temel oluşturuyor.
İlk Beta Sürümünden Neler Beklemelisiniz?
İlk beta sürümünün önceliği, Armoni ile macOS'un temel arayüz alanlarında ve yerleşik uygulamalarında günlük işlemlerin nasıl gerçekleştirildiğini deneyimlemek. Test etmeye Mac'inizde sık yaptığınız birkaç işlemle başlayabilir, ardından kullandığınız diğer uygulamalara geçebilirsiniz.
- Mac'in Temel Alanları ve Finder. Masaüstü, Dock, menü çubuğu, durum menüleri ve bağlam menülerinde gezinmeyi deneyin. Spotlight'ta arama yapın ve bir sonucu açın. Denetim Merkezi, Bildirim Merkezi ve Sistem Ayarları'nda sık kullandığınız kontrollere erişin. Finder'da bir klasör açın, dosyalar arasında gezinin ve bir öğe seçin.
- Yerleşik Mac Uygulamaları. App Store veya Apple TV'deki bir vitrinde yer alan içeriklere göz atın, Mesajlar uygulamasında bir konuşmayı okuyun, Telefon uygulamasında son aramaları inceleyin veya Safari'de bir web sayfasında gezinin.
- Diğer Uygulamalar. İlk testlerin ardından WhatsApp, Word, Chrome ve TeamTalk gibi uygulamaları günlük iş akışlarınız üzerinden deneyebilirsiniz.
Geri bildirim verirken hangi uygulamayı kullandığınızı, ne yapmak istediğinizi, hangi tuşlara bastığınızı ve Armoni'nin ne seslendirdiğini açıklamanız özellikle yararlı olacaktır.
Örneğin, Tab tuşuyla ulaştığınız bir listede seçim yapabiliyor ancak aynı listeye hızlı gezinme yöntemiyle ulaştığınızda sorun yaşıyorsanız, bu iki yöntemi ayrı ayrı açıklamanız karşılaştığınız erişilebilirlik engelini anlamamıza yardımcı olacaktır.
Armoni'yi Nasıl Deneyebilir ve Geliştirilmesine Nasıl Katkıda Bulunabilirsiniz?
İlk beta aşamasında geri bildirimleri WhatsApp üzerinden topluyoruz. Access Together WhatsApp topluluğuna katılın ve Armoni Beta | weaccess.ai grubunda deneyimlerinizi paylaşın.
Hangi özelliklerin iyi çalıştığı ve nerelerde zorluk yaşadığınız hakkındaki geri bildirimleriniz, gelecek sürümlerde hangi iyileştirmelere öncelik vereceğimizi belirlememize yardımcı olacak.
Armoni'nin web sitesi yakında yayına girecek. Yeni beta sürümlerini, yardım belgelerini ve proje duyurularını bu web sitesi üzerinden takip edebileceksiniz.
Armoni'nin kaynak kodu da bir sonraki sürümle birlikte web sitesi üzerinden erişime açılacak.
