Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA) Nedir?
Avrupa Erişilebilirlik Yasası 2025 olarak da bilinen AB Erişilebilirlik Yasası, erişilebilirlik gerekliliklerini AB genelinde standartlaştırmayı amaçlayan kritik bir Avrupa Birliği Direktifi'dir. Avrupa Komisyonu tarafından kabul edilen ve Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanan bu düzenleme; web erişilebilirliği, e-ticaret ve bankacılık gibi temel hizmetlerin evrensel tasarım ilkelerine uymasını güvence altına alır.
Avrupa Engellilik Forumu gibi kuruluşların savunduğu yasa, daha geniş Erişilebilirlik Mevzuatı çerçevesinde kapsayıcı bir dijital ve fiziksel ortam oluşturmak üzere Web Erişilebilirlik Direktifi ile uyumlu hareket eder.
Avrupa Erişilebilirlik Yasası Neden Önemli?
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA), erişilebilirlik gerekliliklerini AB genelinde uyumlaştırarak erişilebilirliğin güvence altına alınmasında belirleyici bir rol oynar. Ortak standartlar belirleyerek erişilebilirlik bariyerlerini ele alır; böylece erişilebilirlik standartlarını yükseltir ve işlevsel erişilebilirliği teşvik eder. Bu düzenleme, çeşitli ürün ve hizmetler için tam erişilebilirliği zorunlu kılarak engelli bireyler açısından erişilebilirliği artırır
Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın Kapsamı
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA), çeşitli ürün ve hizmetlerin engelli bireyler için erişilebilir olmasını zorunlu kılar. Kapsanan ürün ve hizmetler arasında bankacılık hizmetleri, e-ticaret platformları, self servis teknolojileri ve kiosklar, yazılım ve dijital ürünler ile web siteleri ve mobil uygulamalar yer alır. EAA hem B2B hem de B2C hizmetleri kapsayarak sektörler genelinde bütünlüklü bir erişilebilirlik sağlar.
EAA Uyumu ve Gereklilikleri
EAA uyumunu sağlamak için kuruluşların AB genelinde uyumlaştırılmış erişilebilirlik standartlarına uyması gerekir. Bu, erişilebilir BİT'in teknik yol haritası işlevi gören EN 301 549 standardında tanımlandığı biçimiyle Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu (WCAG) 2.1 ile uyumlu hareket etmeyi kapsar. Bu erişilebilirlik gerekliliklerinin karşılanması, dijital içeriğin tüm kullanıcılar için algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam olmasını güvence altına alır
Avrupa Erişilebilirlik Yasası'na Nasıl Uyum Sağlanır
Avrupa Erişilebilirlik Yasası'na (EAA) uyum için kuruluşların şunları yapması gerekir:
- Erişilebilirlik Denetimleri Yapın: Erişilebilirlik sorunlarını belirleyip gidermek için dijital varlıklarınızı değerlendirin.
- Yapay Zekâ Destekli Erişilebilirlik Araçları Kullanın: Uyum kontrollerini otomatikleştirmek ve dijital içerik erişilebilirliğini güçlendirmek için yapay zekâ tabanlı çözümlerden yararlanın
- Erişilebilirliği Önceliklendirin: Tüm dijital içeriğin erişilebilir olmasını sağlamak için erişilebilirliği geliştirme süreçlerinize dâhil edin
- Görsellere Alternatif Metin Ekleyin: Ekran okuyucuya bağımlı kullanıcıları desteklemek için tüm görsellerde açıklayıcı alternatif metin bulunmasını sağlayın.
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA) Son Tarihleri ve Uygulanması
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA), AB genelinde erişilebilirliği güvence altına almak için yeni standartlar getirir. Tüketici elektroniği, biletleme ve satış otomatları, web siteleri ve mobil uygulamalar dâhil bir dizi ürün ve hizmetin engelli bireylere yönelik erişilebilirlik gerekliliklerine uymasını zorunlu kılar
EAA'nın yürürlüğe girme tarihi 28 Haziran 2025'tir. Bu tarihe kadar AB pazarına sunulan ilgili tüm ürün ve hizmetlerin yasada tanımlanan erişilebilirlik gerekliliklerini karşılaması gerekir. Kuruluşların son tarihte uyumlu olabilmek için hazırlıklara vakit kaybetmeden başlaması önerilir.
Erişilebilirlik Testi ve Sertifikasyon
Avrupa Erişilebilirlik Yasası'na (EAA) uyum, titiz bir erişilebilirlik testini ve uygun sertifikanın alınmasını gerektirir. Bu süreçteki temel standart, Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) ürün ve hizmetlerine yönelik erişilebilirlik gerekliliklerini tanımlayan EN 301 549'dur
EN 301 549: Erişilebilirlik Gereklilikleri
EN 301 549, BİT ürün ve hizmetlerinin engelli bireyler için erişilebilir sayılabilmesi adına karşılaması gereken teknik ölçütleri belirler. Bu standart, yaygın olarak Web Erişilebilirlik Direktifi diye anılan, kamu kurumlarının web siteleri ve mobil uygulamalarının erişilebilirliğine ilişkin 2016/2102 sayılı Avrupa Direktifi'ni destekler
Test Yöntemleri
EN 301 549'a uyum için kuruluşların kapsamlı bir erişilebilirlik testi yürütmesi gerekir; bu testler şunları içerir:
- Otomatik Test: Yaygın erişilebilirlik sorunlarını belirlemek için özel araçlardan yararlanmak.
- Manuel Test: Kullanıcı deneyimini değerlendirmek ve otomatik araçların gözden kaçırabileceği sorunları bulmak için erişilebilirlik uzmanlarıyla çalışmak.
- Kullanıcı Testi: Ürün ve hizmetlerin erişilebilirliğine dair geri bildirim almak üzere engelli bireyleri sürece dâhil etmek.
Bu yöntemler birlikte, BİT ürün ve hizmetlerinin tüm kullanıcılar için algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam olmasını güvence altına alır.
Sertifikasyon
Sertifika almak, kuruluşun erişilebilirlik kararlılığını ortaya koyar. Örneğin TÜV SÜD, yazılımların dijital erişilebilirliği için bir sertifika işareti sunar; bu işaret, ürünün bağımsız olarak test edildiğini ve EN 301 549 ile bunun karşılığı olan W3C Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu'na (WCAG) dayalı geçerli erişilebilirlik gerekliliklerini karşıladığını gösterir
Erişilebilirlik Beyanları
Kuruluşların ayrıca; erişilebilirlik standartlarına uyum düzeyini ayrıntılandıran, erişilebilir olmayan içerikleri belirten ve erişilebilir alternatifler sunan bir erişilebilirlik beyanı yayımlaması gerekir
Uyumsuzluğun Yaptırımları ve Hukuki Sonuçları
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA), işletmelerin ürün ve hizmetlerinin engelli bireyleri gözeten erişilebilirlik standartlarını karşılamasını zorunlu kılar. Bu standartlara uyulmaması, AB üye devletlerine göre değişen ciddi yaptırımlara yol açabilir.
Şikâyet Süreci ve İzleme
EAA, üye devletlerin uyumu izlemek ve şikâyetleri ele almak üzere mekanizmalar kurmasını gerektirir. Bireyler, erişilebilir olmayan ürün ya da hizmetlerle karşılaştıklarında ulusal makamlara şikâyette bulunabilir. Bu makamlar şikâyetleri incelemek ve işletmelerin düzeltici adımlar atmasını sağlamakla yükümlüdür
Farklı AB Üye Devletlerinde Avrupa Erişilebilirlik Yasası
Büyük AB Ülkelerinde EAA
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA), erişilebilirlik standartlarını AB genelinde uyumlaştırarak engelli bireylerin ürün ve hizmetlere eşit erişimini güvence altına almayı amaçlar. EAA genel gereklilikleri belirlese de uygulanması ve denetimi ulusal düzeyde yürütülür; bu da üye devletler arasında farklılıklara yol açar.
Fransa
Fransa'da EAA, mevcut erişilebilirlik mevzuatı çerçevesine entegre edilmiştir. Fransız hükûmeti, ulusal düzenlemeleri EAA hükümleriyle uyumlulaştırmak için kamusal alanlarda ve dijital platformlarda erişilebilirliği güçlendirmeye odaklanan kurallar oluşturmuştur. İşletmelerin ayrıntılı uyum bilgisi için Fransa Dayanışma ve Sağlık Bakanlığı'na başvurması önerilir.
Almanya
Almanya, EAA'yı ulusal mevzuatına dâhil ederek hem fiziksel hem de dijital ortamlardaki engellerin kaldırılmasını öne çıkarmıştır. Uygulamayı Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı yürütür; işletmelere uyum için kaynak ve destek sağlar. Ayrıntılı bilgi bakanlığın resmî web sitesinde yer alır.
İrlanda
İrlanda, kamu hizmetlerinde ve dijital içerikte erişilebilirliği iyileştirmeye odaklanarak EAA'yı benimsemiştir. Uygulamanın gözetiminden Çocuk, Eşitlik, Engellilik, Entegrasyon ve Gençlik Bakanlığı sorumludur; kuruluşlara erişilebilirlik standartlarını karşılama konusunda rehberlik eder.
İtalya
İtalya, çeşitli sektörlerde erişilebilirliği güçlendirmek amacıyla ulusal mevzuatını EAA ile uyumlulaştırmıştır. Çalışma ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, işletmelerin yeni gereklilikleri anlamasına ve bunlara uymasına yardımcı olacak kaynaklar ve destek sunar.
Hollanda
Hollanda, EAA'yı hem fiziksel altyapıya hem de dijital hizmetlere odaklanarak erişilebilirlik çerçevesine entegre etmiştir. Uygulamayı Sağlık, Refah ve Spor Bakanlığı yürütür ve erişilebilirlik standartlarına uyum için rehberlik sağlar.
Belçika
Belçika, kamusal alanlardaki ve dijital platformlardaki engellerin kaldırılmasını öne çıkararak EAA'yı benimsemiştir. Uygulamanın gözetiminden Federal Sosyal Güvenlik Kamu Hizmeti sorumludur; işletmelere erişilebilirlik gerekliliklerini karşılamada yardımcı olacak kaynaklar sunar.
Danimarka
Danimarka, kamu hizmetlerinde ve dijital içerikte erişilebilirliği güçlendirmeye odaklanarak EAA'yı ulusal mevzuatına dâhil etmiştir. Uygulamayı Çalışma Bakanlığı yürütür ve kuruluşlara erişilebilirlik standartlarına uyum konusunda rehberlik eder.
Kapsamlı ve güncel bilgi için işletmelerin her ülkedeki ilgili ulusal makamların resmî web sitelerine başvurması gerekir. Bu kaynaklar; uyum gereklilikleri, son tarihler ve EAA standartlarını karşılamaya yardımcı olacak destekler hakkında ayrıntılı rehberlik sunar.
EAA ve AB Üye Devletleri
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA), engelli bireylerin ürün ve hizmetlere eşit erişimini güvence altına almak üzere erişilebilirlik standartlarını üye devletler genelinde uyumlaştırmak için Avrupa Birliği (AB) tarafından kabul edilmiş bir direktiftir. Ortak kurallar belirleyen EAA; farklı ulusal düzenlemelerin yarattığı engelleri kaldırmayı ve böylece erişilebilir ürün ve hizmetler için iç pazarın işleyişini güçlendirmeyi amaçlar
AB Erişilebilirliği
EAA, aşağıdakiler dâhil geniş bir ürün ve hizmet yelpazesine yönelik erişilebilirlik gerekliliklerini ele alır:
- Bilgisayarlar ve İşletim Sistemleri
- Bankamatikler (ATM), Biletleme ve Check-in Makineleri
- Akıllı Telefonlar
- Dijital Televizyon Hizmetleriyle İlgili TV Ekipmanları
- Telefon Hizmetleri ve İlgili Ekipmanlar
- Görsel-İşitsel Medya Hizmetlerine Erişim
- Hava, Otobüs, Demir ve Deniz Yolu Yolcu Taşımacılığıyla İlgili Hizmetler
- Bankacılık Hizmetleri
- E-Kitaplar
- E-Ticaret
Bu sektörler, engelli bireyler için temel önemde görüldükleri ve AB ülkeleri arasında erişilebilirlik gereklilikleri en çok farklılaşan alanlar oldukları için belirlenmiştir.
AB Üye Devletlerinin Uyumu
AB üye devletlerinin EAA'yı 28 Haziran 2022'ye kadar ulusal mevzuatlarına aktarması ve bu gereklilikleri 28 Haziran 2025'e kadar ürün ve hizmetlere uygulaması gerekir. Bu takvim, işletmelerin yeni standartlara uyum için yeterli süreye sahip olmasını sağlar
Üye Devletlerin Sorumlulukları
Her üye devlet şunlardan sorumludur:
- Ulusal Mevzuatı Yürürlüğe Koymak: EAA gereklilikleriyle uyumlu yasa ve düzenlemeleri kabul etmek.
- Uyumu İzlemek: Hizmetlerin EAA'ya uyumunu denetleyecek yordamlar kurmak, uyumsuzluk şikâyet ve bildirimlerini takip etmek ve belirlenen sorunların gerektiği gibi giderildiğini doğrulamak.
- Yaptırım Uygulamak: Uyumsuzluğa ilişkin yaptırımların etkili, orantılı ve caydırıcı olmasını sağlamak.
AB Dışında
EAA, AB üye devletleri için geçerli olsa da etkisi AB sınırlarının ötesine geçer. AB içindeki tüketicilere ürün ya da hizmet sunan AB dışı kuruluşların da EAA'nın erişilebilirlik standartlarına uyması gerekir. Bu ülke dışı uygulama, sağlayıcının konumu ne olursa olsun engelli bireylerin ürün ve hizmetlere eşit erişimini güvence altına alır
Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nın Etkisini Anlamak
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA), erişilebilirlik standartlarını Avrupa Birliği (AB) genelinde uyumlaştırmayı ve engelli bireylerin ürün ile hizmetlere eşit erişimini güvence altına almayı amaçlayan belirleyici bir direktiftir. Ortak kurallar belirleyen EAA; farklı ulusal düzenlemelerin yarattığı engelleri kaldırmayı ve böylece erişilebilir ürün ve hizmetler için iç pazarın işleyişini güçlendirmeyi hedefler
Engelsiz Erişim
EAA; tüketici elektroniği, biletleme ve satış otomatları, web siteleri ve mobil uygulamalar dâhil bir dizi ürün ve hizmetin erişilebilirlik gerekliliklerine uymasını zorunlu kılar. Böylece engelli bireyler bu hizmetlere engellerle karşılaşmadan erişip bunları kullanabilir.
Erişilebilirlik Özellikleri
EAA standartlarını karşılamak için işletmelerin ürün ve hizmetlerinde belirli erişilebilirlik özelliklerini hayata geçirmesi gerekir. Bu özellikler, engelli bireylerin farklı ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanır; kapsayıcılığı ve topluma eşit katılımı destekler.
Erişilebilir Ürün ve Hizmetler
EAA; engelli bireyler için en önemli görülen ve AB ülkeleri arasında erişilebilirlik gereklilikleri en çok farklılaşan ürün ve hizmetleri kapsar. Bu gereklilikleri uyumlaştıran EAA, pazardaki erişilebilir ürün ve hizmetlerin hem bulunabilirliğini hem de niteliğini artırmayı amaçlar
Pazardaki Hizmetler
EAA'nın hayata geçirilmesinin pazarda daha fazla erişilebilir ürün ve hizmete yol açması, bunun da hem işletmelere hem de tüketicilere fayda sağlaması bekleniyor. İşletmeler, AB'deki ortak erişilebilirlik kurallarından yararlanarak maliyetlerini düşürecek, sınır ötesi ticareti kolaylaştıracak ve erişilebilir ürün ile hizmetleri için daha fazla pazar fırsatı bulacak. Engelli bireyler ve yaşlılar ise daha rekabetçi fiyatlarla daha fazla erişilebilir ürün ve hizmete, ulaşıma, eğitime ve açık iş gücü piyasasına erişirken daha az engele, ayrıca erişilebilirlik uzmanlığının arandığı daha fazla iş olanağına kavuşacak.
AB'deki Hizmetler
EAA, farklı mevzuatların yarattığı engelleri kaldırarak erişilebilir ürün ve hizmetler için iç pazarın işleyişini iyileştirmeyi amaçlar. Bu da engelli bireylerin AB genelinde daha geniş bir hizmet yelpazesine erişebildiği, daha kapsayıcı bir pazara yol açacak
