Görme engelli bireyler, engelli olmayan bireyler gibi kişisel işlerini tek başına yapabilir, sanat ve kültür etkinliklerine katılabilir, iş hayatında aktif olarak rol alabilir. Kendisini belirli bir alanda yetiştiren görme engelliler, sahip oldukları yetkinliklerle günümüzde kamu ve özel sektörde dikkat çekici pozisyonlarda çalışmayı sürdürmektedir.
Benzer şekilde görmeyenler, kişisel yaşamlarında da başkalarına ihtiyaç duymak zorunda değildir. Eğlence, sanat ve aklınıza gelecek pek çok konuda onlar, toplumun bir parçasıdır. Bu içerikte, farklı alanlarda görme engellilerin yaşam biçimini inceleyeceğiz.
Görme Engellilerin Günlük Yaşamı Nasıldır ve Hangi Becerileri Kapsar?
Görme engellilerin günlük yaşamı, ev içerisindeki yaşantısından iş ve okul hayatına kadar pek çok şeyi kapsar. Sanat, kültür, iş, bunların hepsi günlük yaşamın bir parçasıdır ve görmeyen bireylerin tüm bu alanlardaki katılımı, gelişen farkındalık sayesinde her gün artmaktadır.
Örneğin dizi veya film izlemek, geçmişte sesli betimleme içerikli dizi veya filmler hiç yokken, günümüzde TV kanalları ve dijital içerik platformları, sesli betimlemeli içeriklerinin sayısını her geçen gün artırmaktadır. Kamu ve özel sektör, görme engellilerin iş sürecinde kullandığı ekran okuma ve büyütme yazılımlarını artık daha yakından tanımakta ve bu konuda hassasiyet göstermektedir.
İş hayatı, sanat ve kültür içeriklerinin erişilebilirliği kadar, bu alanlara nasıl ulaşıldığı da büyük öneme sahip. Görme engelliler de herkes gibi toplu taşıma, taksi gibi araçları kullanmakta, yaya yollarında dolaşmaktadır. Belirli bir rotaya ulaşmak istediklerinde internet üzerinden çalışan harita uygulamaları onlara eşlik eder, beyaz baston ise engelleri algılama konusunda onların en yakın arkadaşı olur. Bağımsız bir yaşam süren görme engellilerin sayısı her geçen gün artsa da, yollar üzerindeki erişilebilirlik sorunları, onların başına bazı talihsiz olayların gelmesine yol açabiliyor.
Görme Engelli İnsanlar Günlük Hayatta Ne Gibi Zorluklarla Karşılaşır?
Görme engelli insanlar günlük hayatta ne gibi sorularla karşılaşır? Sorusuna her görmeyen kişinin cevabı farklı olacaktır. Bu sorunları genel olarak şu şekilde sınıflandırabiliriz:
- Rutin işlerde karşılaştıkları sorunlar: Bunlara ev içinde yapılan yemek, temizlik, Bireyin kendi sağlığı için yaptığı diş fırçalama, duş alma gibi şeyler örnek verilebilir.
- İş hayatında karşılaştıkları sorunlar: İş arkadaşları tarafından benimsenme, görme engelli bireyin yeteneklerinin tanınmaması, ekran okuyucu yazılımları gibi ihtiyaçların şirketler tarafından temin edilmemesi gibi sorunlar, görme engellilerin iş hayatında yaşadıkları sorunlara örnek verilebilir.
- Kültür ve sanat etkinliklerinde karşılaştıkları sorunlar: Görme engelliler de herkes gibi tiyatroya, sinemaya ve konserlere gitmek ister, fakat bu tip etkinliklerde erişilebilirlik nadir bulunan bir şeydir. Örneğin canlı tiyatrolar ve sinema filmlerinde sesli betimlemeye ihtiyaç duyulur, çünkü kişinin o anda film sahnesinde veya tiyatro sahnesinde görsel olarak ne olduğunu bilmesi gerekir.
- Eğitimde karşılaştıkları sorunlar: Görme engelliler ders çalışırken veya üniversite, kamu personeli seçme ve dil sınavlarına hazırlanırken ders kitapları ve soru bankalarına ihtiyaç duyar, ancak bu tip kaynaklara çoğunlukla herkes gibi kolayca erişemezler. İstenen kitabın seslendirilmiş veya taranmış halinin bulunması gerekir, çoğu durumda bu pek mümkün olmaz.
- Ulaşımda karşılaştıkları sorunlar: Kaldırımda klavuz yol eksikliği ve uygun olmayan yerlere konan direkler, otobüslerde eksik sesli durak anaonsları gibi pek çok durum, görme engellilerin yolculuk deneyimini olumsuz etkiler.
Görme Engelliler Kişisel Bakım ve Günlük Rutinlerini Nasıl Yapar?
Görme engelliler, yemek yapmak için günümüzde çeşitli kurslardan destek eğitimi almaktadır. Bu eğitimler, onların kas kullanımının gelişmesini ve yeni beceriler kazanmasını sağlar. Bağımsız yaşam sürecinde kendi yemeğini yapabilme hayatın önemli bir parçasıdır ve keşfederek öğrenmeye zamanı olmayanlar için eğitmenler, en iyi yol göstericilerdir.
Yemek yapmakta kullanılan makarna, pirinç ve et ürünlerine anlaşılır kâğıt etiketler eklemek veya bunları her zaman, anlaşılır şekilde sıralamak, yemek malzemesi bulma sürecini hızlandırabilir. Buzdolabında da rafları, mümkün olduğunca yiyecek türlerine göre ayırmak, yemek yapma sürecini kolaylaştıracak geleneksel çözümler arasında yer alır.
Diğer taraftan artık ocak, fırın gibi pek çok ihtiyaç duyulan şey güncel modellerde seslendirme ve akıllı ev uygulamalarıyla entegrasyon seçeneği sunuyor, bunlar, fırın ve ocak kullanımını kolaylaştırıyor.
Bireyin doğrudan kendisini ilgilendiren bir diğer iş de diş fırçalamadır. Ağız sağlığı, toplum içinde bireyin kendisini daha iyi temsil etmesini sağlar. Burada sıradan diş fırçaları rahatlıkla kullanılabilir, bireyin diş fırçasını tanıması yeterlidir Sakal tıraşında ise iyi bir makine kullanılarak, el takibiyle sakal ve bıyık tıraşı yapılabilir, aynı durum, saç tarama için de geçerlidir. Burada dokunma hissine güvenmek, görme engellilerin vereceği en doğru kararlardan birisi, zira hisleriniz yalan söylemez.
Görme Engelliler Web ve Uygulamaları Nasıl Kullanır?
Görme engelliler, ekran okuyucu ve büyütme yazılımları yardımıyla aakıllı telefon ve bilgisayarlarda web siteleri ve uygulamalarına erişim sağlar. Görmeyen bireylerin bu uygulamaları rahatça kullanabilmesi, web ve uygulamaların erişilebilirliği konusunun şirketler tarafından ne kadar önemsendiğine bağlıdır. Ekran okuyuculara uygun şekilde tasarlanmayan web siteleri ve mobil uygulamalar, görme engellilerin kullanım deneyimlerini olumsuz yönde etkiler, kapsayıcı bir deneyim için dijital erişilebilirlik önemsenmeli ve arayüzler ekran okuma yazılımlarına uygun şekilde tasarlanmalıdır.
Görme Engelliler Sosyal ve Kültürel Hayata Nasıl Katılır?
Görme engelliler için kültürel ve sanatsal hayata erişim, yapılan etkinliklerin organizasyonu da dahil olmak üzere pek çok konuyla ilgilidir. Bir görme engelli, sıradan bir sinema filmine veya diyalog içeren bir tiyatroya gidebilir, ancak her iki etkinlik için de sesli betimleme imkanının sunulması, bu deneyimleri onlar için eşsiz kılacaktır. Çünkü sesli betimleme, bireyin o anki ortamın atmosferini tanımasını, oyuncularla bağ kurmasını ve sahneyi zihninde canlandırmasını sağlar.
Kitaplara ulaşım da kültürel bir aktivite sayılabilir, burada sesli ve elektronik kitap çözümleri çok önemlidir. Günümüzde ücretli ve ücretsiz çok sayıda sesli kitap platformu bulunsa da bu kanalların, eser sayısı açısından gelişmeye ihtiyaçları vardır.
Her görme engelli, sosyal hayata katılım açısından eşit fırsatlara sahip değildir. Bu durumda, yerel yönetimlerin ilgili il/ilçede yaşayan görme engelliler hakkında bilgi sahibi olması ve zaman zaman onları bir araya getirecek konser, sergi gibi etkinlikler düzenlemesi, hem sanat ve kültür erişilebilirliğine katkı sunacak hem de görme engellilerin sosyal hayata katılımını artıracaktır.
Görme Engelliler İçin Eğitimde Erişilebilirlik Nasıl Sağlanır?
Eğitimde erişilebilirlik, her eğitim düzeyi için farklı açılardan ele alınabilir, hatta her ders için farklı erişilebilirlik yöntemlerinin uygulanması gerektiğini söylemek çok da yanlış olmaz. Örneğin bir öğretmen ya da öğretim görevlisinin ders anlattı lise/üniversite dersinde, öğrencilerin ses kaydı alması dersle ilgili bilgilere erişmenin en sağlıklı yoludur. Sunum ve dökümanların ise, duruma göre el ile erişilebilir hale getirilmesi gerekebilir.
İlkokul, ortaokul ve lisede, temel ders kitapları Milli Eğitim Bakanlığı tarafından görme engelli öğrencilere sağlanır, fakat derslerde kullanılan diğer ders kitapları ve soru bankaları için öğrencilerin farklı yöntemler kullanması şart. Bu yöntem, kitabın taranıp okunabilir bir Pdf dosyasına dönüştürülmesi veya birisi tarafından seslendirilmesi olabilir.
Matematik gibi sayısal derslerde ise iyi bir okuyucu tarafından yapılan seslendirme, çoğunlukla daha iyidir. Diğer taraftan görme engellilerin matematik dersindeki eksikliğini gören Hale Uçuş’un, Engelsiz Matematik projesiyle canlı dersler yoluyla görmeyenlere ders anlatması, son zamanlarda ülkemizde gördüğümüz en yararlı erişilebilirlik çalışmalarından birisidir. Hale Uçuş, bu videolarını YouTube’ta yayınlıyor ve ayrıca, yine kanalı üzerinden soru videoları paylaşıyor.
Görme Engelliler İş Hayatına Nasıl Katılır?
Görme engelliler, sıradan bir iş ilanı ya da şirketlerin belirli dönemde ilan yayınladığı engelli çalışan iş ilanları aracılığıyla iş ilanlarına başvurabilir. Kamuda çalışmak isteyenler, 2 yılda bir gerçekleşen Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı’na (EKPSS) girebilir.
Görmeyenler, İşkur kaydı yaparak, bu kanal üzerinden doğrudan kendileri için yayınlanan iş ilanlarına ulaşabilir. Üretim ve istihdam sürecine erişim, kamu ve özel platformların sunduğu dijital veya yüz yüze kanallarla sağlanır. Kamu kurumlarına yerleşim herhangi bir mülakat gerektirmez, lakin özel şirketler işe alım süreçlerinde mülakat uygulayabilir.
İşe alım sonrası görme engelliler, işyerlerinden iş yapış süreçleri için ekran okuyucu gibi ihtiyaçlarını talep edebilir. Son zamanlarda, özel alanda faaliyet gösteren firmaların engelli ilk işe alım ve staj programlarını artırdığı gözlemlenmektedir.
Görme Engellilerin Hayatını Kolaylaştıran Çözümler Nelerdir?
Görme engelliler, kendilerine WhatsApp üzerinden gönderilen veya doğrudankendilerinin çektikleri fotoğraflar için betimlemeye ihtiyaç duyabilir. Bu durumda,WeAccess gibi uygulamalar, yapay zeka sayesinde onlara, çektikleri fotoğrafların betimlemesini sunabilir.
Bu sayede görme engelliler, istedikleri kişi veya nesnenin fotoğrafını çekerken, ekran okuyucudan anlık olarak bilgi alabilmektedir. Instagram, Facebook gibi sosyal ağlar, alternatif metni olmayan fotoğraflar için yüzeysel de olsa bir alternatif metin oluşturabilmekte ve kullanıcıların, platformda gezinirken gördükleri resmi anlamasını kolaylaştırmaktadır.
Tüm bunların haricinde, görme engellilerin günlük yaşamına ilişkin pek çok konuyu daha da detaylandırmak mümkündür. Bu konuyu, daha farklı başlıklarla incelemeye devam edeceğiz.
