Federal, Eyalet ve Yerel Yönetimler İçin Web Erişilebilirliği Gereklilikleri
ABD’de federal kurumlar, engelli bireyler ile diğer kullanıcılar için elektronik ve bilgi teknolojilerine — devlet web sitelerinin erişilebilirliği dâhil — eşdeğer erişim sağlanmasını zorunlu kılan Rehabilitation Act (Rehabilitasyon Yasası) Section 508 hükümlerine uymakla yükümlüdür. Bu gereklilikler, çevrim içi kamu hizmetlerine erişimde ayrımcılığı önlemek amacıyla genellikle WCAG (Web İçerik Erişilebilirlik Yönergeleri) standartlarıyla uyumludur.
Eyalet ve yerel yönetimler (şehirler, ilçeler, okul bölgeleri ve özel amaçlı idareler gibi) de artık ADA Title II kapsamında web içeriklerini ve mobil uygulamalarını WCAG 2.1 Seviye AA kriterlerine uygun hâle getirmekle yükümlüdür. Uyumluluk için kademeli son tarihler belirlenmiştir: büyük ölçekli kurumlar için 24 Nisan 2026, daha küçük kurumlar için 26 Nisan 2027.
Kaynak: https://www.ada.gov/resources/2024-03-08-web-rule/
Bu erişilebilirlik standartları, çevrim içi formlardan resmî belgelere kadar kamuya açık tüm bilgi ve dijital hizmetler için geçerlidir. Amaç; engelli bireylerin önemli devlet programlarına, haklara, sosyal yardımlara ve vatandaşlık katılım araçlarına erişmesini engelleyebilecek bariyerleri ortadan kaldırmaktır.
Eyalet ve yerel yönetimler için ADA uyumluluğu ile federal kurumlar için Section 508 uyumluluğu birlikte ele alındığında; net erişilebilirlik gereklilikleri oluşturulur, eşit erişim teşvik edilir ve kamu kurumlarının dijital varlıklarında erişilebilirliği planlaması, personelini eğitmesi ve sürekli iyileştirme sağlaması zorunlu hâle gelir.
ADA, Section 508 ve 1973 Rehabilitasyon Yasasını Anlamak
1973 Rehabilitasyon Yasası, engelliliğe dayalı ayrımcılığı yasaklayan temel bir ABD federal sivil haklar yasasıdır ve sonraki erişilebilirlik mevzuatının temelini oluşturmuştur. Yapılan değişikliklerle, elektronik ve bilgi teknolojilerine erişim gereklilikleri güçlendirilmiş; federal teknolojilerin ve web sitelerinin engelli bireyler tarafından kullanılabilir olması güvence altına alınmıştır.
Section 508, Rehabilitasyon Yasası’nın (1998’de güncellenen) özel bir bölümüdür ve federal kurumların web siteleri, yazılımlar ve dijital araçlar dâhil olmak üzere tüm elektronik ve bilgi teknolojilerini (EIT) engelli bireyler için erişilebilir hâle getirmesini zorunlu kılar. Aşırı bir yük oluşturduğu kanıtlanmadıkça, sağlanan erişimin diğer kullanıcıların erişimiyle karşılaştırılabilir olması gerekir.
Americans with Disabilities Act (ADA) ise 1990 yılında yürürlüğe giren daha kapsamlı bir sivil haklar yasasıdır ve kamu hizmetleri, istihdam ve fiziksel mekânlar dâhil olmak üzere engelli bireyler için eşit erişim ve ayrımcılık yasağı getirir. Mahkeme kararları ve federal rehberler, ADA’nın Title II ve Title III hükümlerinin dijital erişilebilirliği de kapsadığını yorumlamaktadır; bu nedenle web sitelerinin engelli bireyler tarafından kullanılabilir olması gerekir.
ADA uyumluluğu ve Section 508 standartları, çoğu zaman WCAG erişilebilirlik standartları ile uyumlu şekilde, dijital içeriklerin ve kamu teknolojilerinin erişilebilirlik ve ayrımcılık karşıtı ilkelere uygun olmasını sağlayan hukuki ve teknik çerçeveyi birlikte oluşturur.
Erişilebilirlik Teknikleri: WCAG Başarı Kriterleri ve Kamu Kurumları İçin En İyi Uygulamalar
Devlet web sitelerinde güçlü bir erişilebilirlik sağlamak ve web ile mobil dijital içerikler için güncel erişilebilirlik standartlarını karşılamak amacıyla, WCAG başarı kriterlerine dayalı şu temel teknik gereklilikler ve iyi uygulamalar izlenmelidir:
Renk Kontrast Oranı ve Görsel Sunum
Metinler ve metin içeren görseller, düşük görme yetisine sahip kullanıcıları desteklemek için asgari kontrast oranlarını karşılamalıdır (örneğin normal metinler için en az 4,5:1, büyük metinler için 3:1). Gerekli durumlarda, uyumlu bir alternatif olarak yüksek kontrastlı stiller veya farklı temalar sunulabilir.
Alternatif Metin (Alt Text) ve Ekran Okuyucu Desteği
Metin dışı tüm içerikler için anlamlı alternatif metinler sağlanmalı; böylece ekran okuyucular görselleri ve simgeleri doğru şekilde betimleyebilmelidir. Ayrıca, yardımcı teknolojilerin web içeriğini mantıklı ve anlaşılır biçimde aktarabilmesi için uygun etiketler ve yapısal öğeler (başlıklar, listeler vb.) kullanılmalıdır.
Mevcut Belgeler (PDF, Word, PPT) ve Uyumlu Alternatifler
Dijital belge ve hizmetleri erişilebilir hâle getirmek için, bu içerikleri erişilebilir formatlara dönüştürün ya da WCAG ilkelerine uygun uyumlu alternatif sürümler sağlayın. Mümkün olduğunca erişilemez PDF’lerden kaçının; kullanılmaları gerekiyorsa, yardımcı teknolojilerle uyumlu olacak şekilde doğru etiketlenmiş ve yapısal olarak düzenlenmiş olduklarından emin olun.
Kullanılabilir (Operable) ve Sağlam (Robust) Gezinme
Gezinme yapısını klavye ile kullanılabilir olacak şekilde tasarlayın, saniyede üç kereden fazla yanıp sönen içeriklerden kaçının (epileptik nöbetleri tetikleyebilir) ve farklı yeteneklere sahip kullanıcıların çeşitli cihazlarda içerikle tutarlı biçimde etkileşime girebilmesi için mantıklı bir öğe sıralaması oluşturun.
Dijital Erişilebilirlik Tasarımı İçin En İyi Uygulamalar
Yakınlaştırma (zoom) ve yeniden akış (reflow) sırasında işlev kaybı olmadan çalışan duyarlı (responsive) tasarımı benimseyin; net başlıklar ve tutarlı tasarım kalıpları kullanın. Devlet rehberlerinde zorunlu tutulan WCAG (A/AA) seviyelerine uyumu sağlamak için içeriği ekran okuyucular ve mobil cihazlarla test edin.
Ekran Okuyucu ve Klavye Erişilebilirliği Standartları
Engelli bireyler için BİT (Bilgi ve İletişim Teknolojileri – ICT) erişilebilirliğini sağlamak amacıyla, dijital içeriklerin fare veya başka bir işaretleme cihazına ihtiyaç duymadan ekran okuyucular ve klavye ile tam olarak kullanılabilir olması gerekir. Ekran okuyucular, görsel ve metinsel içeriği konuşma ya da Braille çıktısına dönüştürerek görme engelli veya az gören kişilerin bilgiyi algılamasını ve etkileşime girmesini sağlar.
Benzer şekilde, klavye erişilebilirliği — WCAG “Klavye” (2.1.1) ve “Klavye Tuzağı Yok” gibi başarı kriterleriyle yönlendirilir — tüm etkileşimli öğelerin (bağlantılar, butonlar, formlar) yalnızca klavye kullanılarak erişilebilir ve kullanılabilir olmasını gerektirir; kullanıcılar hiçbir bileşen içinde “sıkışıp kalmamalıdır”.
Bu standartlar, federal BİT’in — web siteleri ve dijital belgeler dâhil — engelli bireyler için karşılaştırılabilir erişim sunmasını zorunlu kılan Section 508 BİT erişilebilirliği gerekliliklerinin bir parçasıdır ve ekran okuyucular ile alternatif klavyeler gibi yardımcı teknolojilerin içerikle sorunsuz çalışması ilkesine dayanır.
Temel Gereklilikler:
- Ekran Okuyucu Desteği: Yardımcı yazılımların içeriği anlamlı biçimde sunabilmesi için metin eşdeğerleri ve semantik yapı sağlayın.
- Klavye ile Gezinme: Tüm işlevler yalnızca klavye ile erişilebilir olmalı; görünür odak göstergeleri kullanılmalı ve klavye tuzaklarından kaçınılmalıdır.
- BİT İçin Kullanılabilir Arayüzler: İçerik, engelli bireylerin kullandığı farklı etkileşim yöntemlerini desteklemelidir.
Erişilebilir Belgeler ve Arşivlenmiş Web İçeriği Gereklilikleri
Kamu kurumları; hizmetlere, programlara veya faaliyetlere erişim için gerekli olan mevcut belgelerin (PDF, Word, PPT) web erişilebilirlik standartlarına (ör. WCAG 2.1 AA) uygun olmasını sağlamalıdır. Bu, yardımcı teknolojileri kullanan kişilerin belgeleri kullanabilmesi için doğru etiketler, başlıklar ve alternatifler ile yapılandırılmaları gerektiği anlamına gelir.
Arşivlenmiş web içeriği yalnızca belirli koşullar sağlanıyorsa sıkı erişilebilirlik kurallarından muaf tutulabilir: içerik uyum tarihinden önce oluşturulmuş olmalı, yalnızca referans/araştırma/kayıt amacıyla saklanmalı, belirlenmiş bir arşiv bölümünde yer almalı ve arşivlendikten sonra değiştirilmemiş olmalıdır. Bu koşullardan herhangi biri sağlanmıyorsa, içerik güncel erişilebilirlik standartlarına uymalıdır.
Eski PDF’ler veya diğer belge türleri erişilebilirlik standartlarını karşılamıyorsa, kamu kurumları engelli bireyler için eşit erişimi sağlamak amacıyla erişilebilir bir alternatif veya uyumlu alternatif bir sürüm (ör. HTML ya da düzeltilmiş/iyileştirilmiş bir sürüm) sunmalıdır.
Devlet Erişilebilirliği İçin Mobil Uyumlu (Responsive) Tasarım
Mobil uyumlu tasarımın uygulanması, devlet web sitelerinde erişilebilirlik açısından kritik öneme sahiptir; çünkü web ve mobil içeriğin farklı ekran boyutlarına ve yönelimlerine sorunsuz biçimde uyum sağlamasını garanti eder. Duyarlı yerleşimler, ekran büyüteçleri veya dokunmatik arayüzler kullananlar dâhil olmak üzere engelli bireyler için okunabilirliği, gezinmeyi ve etkileşimi iyileştirir.
WCAG yönergeleri izlenerek; akıllı telefonlar, tabletler ve masaüstü cihazlar genelinde kamu hizmetleri ve bilgilere tutarlı erişim sağlanır, kullanılabilirlik ve mevzuata uyum artar, vatandaşlık katılımı güçlenir.
ABD Eyaletlerinde Kamu Sektörü Erişilebilirlik Yasaları
ABD genelinde eyaletler, devlet web siteleri ve dijital hizmetlerin erişilebilirlik standartlarına uymasını sağlamak için çeşitli kamu sektörü erişilebilirlik yasaları yürürlüğe koymuştur:
- California AB 434: Eyalet ve yerel yönetim web siteleri için erişilebilirliği zorunlu kılar.
- Colorado HB21-1110: Eyalet kurumlarının WCAG 2.1 AA standartlarını takip etmesini gerektirir.
- Hawaii SB2144: Erişilebilir dijital iletişim ve hizmetlere odaklanır.
- Maryland SB0617 ve Virginia HB2541: Devlet dijital içeriklerinin erişilebilir olmasını zorunlu kılar.
- Texas Administrative Code (Bölüm 206 & 213) ve Texas Education Agency gereklilikleri: Eyalet kurumları ve okullar için erişilebilir içerik şartı getirir.
Illinois, New York, Minnesota, Oregon, Washington, Kentucky, Missouri, Massachusetts, Iowa, Indiana, Nebraska, Georgia, North Carolina, Wisconsin, Connecticut, Maine, Michigan, New Jersey, Ohio ve Arizona dâhil diğer birçok eyalet de devlet web siteleri ve dijital platformlar için erişilebilirlik uyumu gerektiren yasa veya yönergeleri benimsemiştir. Bu düzenlemeler genel olarak WCAG başarı kriterleriyle uyumludur ve kamu sektöründeki dijital hizmetlerde engelli bireyler için eşit erişimi güvence altına alır.
Federal Düzeyde Erişilebilirlik Gereklilikleri ve BİT (ICT) Erişilebilirliği
Federal düzeyde, Yürütme Organına bağlı kurumlar tüm Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (BİT) engelli bireyler için erişilebilir olmasını sağlamakla yükümlüdür. Rehabilitation Act Section 508 kapsamında ve Adalet Bakanlığı (DOJ) tarafından denetlenerek; kurumlar algılanabilir, kullanılabilir, anlaşılabilir ve sağlam (robust) BİT kullanmak zorundadır. Bu gereklilikler; web siteleri, yazılımlar, mobil uygulamalar ve elektronik belgeleri kapsar ve tüm kullanıcılar için eşit erişim ile federal erişilebilirlik yasalarına uyumu güvence altına alır.
Kamu Kurumları İçin Erişilebilirlik Denetimleri, Testler ve Uyumluluk Dokümantasyonu
Kamu kurumları; web siteleri, uygulamalar ve dijital araçların WCAG standartlarına uyumunu değerlendirmek için düzenli platform erişilebilirlik denetimleri yapmalıdır. Bu denetimler genellikle otomatik araçlarla yapılan taramaları ve yardımcı teknolojiler kullanılarak gerçekleştirilen insan değerlendirmelerini içerir. Kurumların, erişilebilirlik özelliklerini açıklayan bir Erişilebilirlik Beyanı (Accessibility Statement) ve uyum durumu, sorunlar ve iyileştirme planlarını özetleyen bir Erişilebilirlik Uyum Raporu (ACR) yayımlaması beklenir. Standartlaştırılmış kontrol listeleri tüm gerekli unsurların test edilmesini sağlar; resmî Uyum Tarihi gibi son tarihlere uyum ise kamuya açık dijital hizmetlerde sürekli erişilebilirlik iyileştirmelerini garanti eder.
Web Erişilebilirliği Testleri ve Otomatik Değerlendirme Araçları
Etkili web erişilebilirliği testleri, devlet platformlarının WCAG standartlarını karşılamasını sağlamak için manuel incelemeleri otomatik değerlendirme araçlarıyla birleştirir. Otomatik araçlar; eksik alternatif metinler, yetersiz renk kontrastı veya hatalı başlık yapıları gibi sorunları hızlıca tarar. Kontrol listeleri ise etkileşimli öğelerin, gezinmenin ve platform erişilebilirliğinin manuel doğrulamasına rehberlik eder. Bu yöntemler birlikte, engellerin tespit edilmesi ve uyumun doğrulanması için kapsamlı bir yaklaşım sunar ve tüm kullanıcılar için eşit erişimi destekler.
Erişilebilirlik Beyanı ve Uyumluluk Dokümantasyonu Oluşturma
Devlet web siteleri; erişilebilirlik özelliklerini, bilinen sınırlamaları ve yardıma ihtiyaç duyan kullanıcılar için iletişim bilgilerini içeren bir Erişilebilirlik Beyanı sunmalıdır. Buna ek olarak, Erişilebilirlik Uyum Raporu (ACR) WCAG standartlarına uyumu belgelendirir, eksiklikleri tanımlar ve iyileştirme çalışmalarını detaylandırır. Her iki doküman da resmî Uyum Tarihi gibi son tarihlere uyumu destekler, hesap verebilirliği gösterir ve web erişilebilirliği uyumunda şeffaflık sağlar.
Kamu ve Devlet Kurumları İçin Uluslararası Erişilebilirlik Gereklilikleri
Küresel ölçekte, hükümetler kamu sektöründeki dijital hizmetlerin tüm vatandaşlar tarafından kullanılabilir olmasını sağlamak amacıyla erişilebilirlik gerekliliklerini zorunlu kılmaktadır. Birleşik Krallık’ta Public Sector Bodies (Websites and Mobile Applications) Accessibility Regulations, devlet web sitelerinin WCAG 2.1 Seviye AA standartlarını karşılamasını şart koşar.
Avrupa Birliği ise benzer kuralları European Accessibility Act (Avrupa Erişilebilirlik Yasası) aracılığıyla uygulamakta olup, bu düzenleme hem kamu hem de özel sektör hizmetlerini kapsamaktadır. Avustralya’da Web Accessibility National Transition Strategy ile devlet web siteleri ve çevrim içi hizmetler için erişilebilirlik uyumu zorunlu tutulmaktadır.
Bu düzenlemeler, çoğunlukla uluslararası erişilebilirlik standartlarıyla uyumlu olup; kamu ve özel sektör kuruluşlarına kapsayıcı ve herkes için erişilebilir dijital deneyimler oluşturma konusunda rehberlik eder.
