Birçok insan, görme engelli bireylerin kendilerine ait bir evde, tek başına nasıl yaşayabileceğini merak ediyor. Büyük oranda görme engelli gençlerin, ailelerinden bağımsız bir hayat süremeyeceğine inanılıyor. Hal bu ki durum hiç de sanıldığı gibi değil. Hem teknolojinin gelişimi hem de bireylerin, kendi elde ettikleri deneyimleri zaman içerisinde diğer görme engellilerle paylaşmasıyla, bugün şunu rahatlıkla söyleyebiliriz, görme engellilerin kendileri için bir evi dekore etmesi ve o evde tek başına yaşaması gayet mümkün. Peki nasıl?
Görme Engelliler İçin Erişilebilir Ev Tasarımı Nedir?
Erişilebilir ev tasarımı, görme yetersizliği olan kişilerin kendi evlerini, baştan sona rahat kullanabilecekleri şekilde dizayn etmeleridir. Erişilebilir ev tasarımı sürecinde görme engelliler, hem teknolojinin getirdiği faydalardan hem de geleneksel yöntemlerin erişilebilir şekilde uygulanmasından yararlanırlar. Örneğin mutfakta yer alan dolapları düşünelim. Az gören bir kullanıcı bardak, tabak ve kâse gibi her takım için, takımların bulunduğu dolap kapaklarına farklı renklerde kâğıtlar yapıştırabilir. Ya da bu eşyalar farklı dolaplar ve farklı raflarda bulunuyorsa, yine her raf için, fark edilebilir bir etiket yapıştırıp ilgili rafın içeriğini rahatlıkla tanıyabilir.
Bir ev için erişilebilir mimari de çok önemli. Görme engelli bir ev sahibi, dilerse ev dekorasyonunu, evde daha rahat dolaşabilmek, eşyalarına daha rahat erişebilmek ve diğer sebeplerle yeniden tasarlayabilir. Bu süreçte, konuya hakim ve talepleri anlayıp, bütünüyle yerine getirebilecek bir mimarla çalışmak çok önemli.
Erişilebilir Mekan Tasarımında Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Nasıl ki bir üniversitenin, AVM’nin veya dış alanın tasarımında, görme engelli bireylerin rahat dolaşması için yapılması gereken bazı erişilebilirlik çalışmaları varsa, sıradan bir ev için de erişilebilirlik için bazı şeylerin yapılması çok önemli. Yapılacak ufak ama etkili dokunuşlar, görme engellilerin ev yaşantısını bir hayli kolaylaştıracaktır.
Burada ilk dikkat edilmesi gereken, eşyaların dizilimi ve yeni bir eşya seçimi sırasında sadeliğe önem verilmesi. Örneğin çevresinde fazla süs veya dekor içeren bir masa, ayağı geniş ve havalı görünen bir vitrin, her ne kadar misafirler için ilgi çekici olsa da, görme engelli ev sahibinin ayağını çarpmasına yol açabilir, onun ilgili eşyayı kullanımını olumsuz etkileyebilir.
Sadelik, özellikle sık erişilmesi gereken eşyalarda çok önemli bir konu. Sonradan sorun yaşamamak için görme engelli birisi, satın alacağı eşyaları mümkünse öncesinde yerinde görmeli ve detaylıca incelemelidir.
Diğer dikkat edilmesi gerekenler sırasıyla şöyle:
- Dış mekan tasarımı: Eğer ev bir balkon içeriyorsa, balkonda demir veya herhangi bir korkuluk olmaması, görme engellilerin güvenliği için risk oluşturabilir. Eğer ev bahçeliyse, çıkış kapısına giden yola yönlendirme okları eklemek faydalı olabilir, ayrıca havuzlu evler için, kullanılmadığı zaman havuz kenarlarını da kapatmak önemlidir.
- Mobilya tasarımı: Uzun ve sert ayaklı koltuklar, görme engelli bireyin ayağını koltuğa çarpmasına sebep olabilir. Bu durumu önlemek için, mobilya ayaklarına yumuşak kağuçukların takılması çok önemlidir. Aynı güvenlik yöntemi masa, sandalye gibi diğer sık kullanılan mobilyalara da uygulanabilir.
Görme Engelliler İçin Güvenli Mobilya Seçimi Nasıl Yapılır?
Satın alma aşamasında hangi mobilya ürünlerini tercih edebileceğini bilmek, ev dizme sürecinde görme engelli bir kullanıcının işini bir hayli kolaylaştırır. Örneğin ayağı biraz uzun ve yumuşak malzemeyle tasarlanmış koltuk satın alma sırasında rahatlıkla bulunabilir. Sehpa seçiminde, tekerleği bulunan ve ayağı çok da kalın olmayan seçeneklere bakılabilir.
Dolaplar bir ev için olmazsa olmazdır. İhtiyaç ve beklentilere göre dolap seçimi yapılabilir, burada en önemli konu, mutfak dolabı ya da gardrop fark etmez, ilgili ürünün önceden incelenmesi ve ona göre bir karar verilmesidir. Çekmece ve kapak seçiminde de ekstra bir gereklilik mevcut değil.
Çoğunlukla kıyafet odalarında tercih edilen sürgülü kapağa geldiğimizde ise, burada kazaları önlemek için bazı küçük dokunuşların yapılması faydalı olabilir. Örneğin sürgülü kapak dayanıklı olmalı, en ufak dokunuşta kaymamalı. Bu, içeride bir eşya ararken kapağın elinize çarpmasını engeller. Sivri köşeler yerine oval köşeli kapakların tercih edilmesi de, kapağın elinize veya herhangi bir yerinize çarpması sırasında zarar görme riskini minimuma indirir.
Mobilyalar için genel olarak, sivri uçlu mobilya yerine oval kullanım çok önemli. Koltuk kenarları, masa köşeleri ve göz önünde bulunan diğer ağır eşyalar için ovel kenara sahip çözümler birinci öncelik olmalı, eğer bu mümkün değilse kenarların yumuşak bir şeyle kaplanması gibi eklenti çözümleri tercih edilmelidir.
Dokunsal ve Fiziksel Yönlendirme Çözümleri Nelerdir?
Nasıl ki görme engelliler, dışarıda dolaşırken çeşitli engellerden kaçınmak için klavuz yollara ihtiyaç duyuyorsa, buna benzer ama daha basit çözümler, ev hayatında da onların işini kolaylaştırabilir. Mesela dubleks bir evde merdivenlerin önüne yapıştırılan bir dokunsal işaret, görmeyen bireyin merdivene takılıp düşme ihtimalini ortadan kaldırır.
Dokunsal işaretler sadece ev içinde değil, apartmandayken de fazlaca işe yarar. Asansör düğmelerine veya düğme yanlarına yapıştırılan Braille yazılı düğmeler, gidilecek katın hızlıca bulunmasını sağlar, bu, eve gelecek görme engelli bir misafir için de önemli bir erişilebilirlik hamlesi olur. Koridor veya salonda bulunacak farklı dokulardaki halı bile, ev içerisinde daha rahat gezinilmesine katkı sağlayacak. Ayrıca belirli bir noktadan başlanarak, eve giden yola el ile yapılan basit bir klavuz işaretçisi eklemek faydalı olabilir.
Aydınlatma Tasarımı Görme Engelliler İçin Nasıl Olmalı?
Aydınlatma, bir evde sadece hiç görmeyen biri yaşasa bile çok önemli bir konudur. Salon içiin dekoratif amaçlı güzel bir ahize ve onun üstüne, teknik özellikleri iyi olan birkaç ampül, eve gelen misafirlerin dekorasyon hakkında güzel yorumlar yapmasına sebep olacaktır. Lavabo için, ışığın açık/kapalı olma duruumunu düşünmek yerine kullanıcılar, hareket sensörlü ışıkları tercih edebilir. Her halukarda, akıllı ev teknolojileriyle uyumlu çözümler görme engellilerin elektriği daha verimli kullanmasına rehberlik edecektir.
Banyo ve Mutfakta Erişilebilirlik Nasıl Sağlanır?
Mutfaklarda, özellikle fırın, buzdolabı gibi beyaz eşyaların erişilebilir şekilde kullanılabilmesi görme engelli bireylerin yemek yapma ve buzdolabındaki yemek malzemelerini takip etmesini kolaylaştırıyor. Son zamanlarda beyaz eşya üreticileri indiksiyon ocak, mikro dalga fırın gibi ürünlerini görme engellileri de düşünerek tasarlamaya başladı. Örneğin mikro dalga fırınlar, içerisindeki dahili ekran okuma sistemiyle fırında sunulan sıcaklık derecelerini söyleyebiliyor ve fırında bulunan yiyeceğin hazır olma durumu hakkında bilgi verebiliyor.
Akıllı Ev Sistemleri Görme Engellilere Nasıl Yardımcı Olur?
Akıllı ev sistemleri sayesinde insanlar, son dönemde evlerindeki televizyon, ışıklar ve daha pek çok şeyi uzaktan kontrol edebilir hale geldiler. Öyle ki işyerindeyken evinizde bir odanın ışıklarının açık olduğunu fark ettiyseniz, ekstra hiçbir şeye ihtiyaç duymadan internete bağlı akıllı hoparlörünüze komut verebilir ve gereksiz yanan ışığı kapatabilirsiniz.
Böylesine güçlü bir teknoloji, görme engellilerin ev aletleri kullanırken karşılaştığı pek çok sorunu ortadan kaldırıyor ve onların bağımsızlığının artmasına katkı sağlıyor.
İnternete bağlı olan bir klimanız, çamaşır makineniz veya aklınıza gelen başka bir ürününüz varsa, tek bir sesli komut, onu yönetmek için yeterli. Üstelik bunun için illa ki akıllı bir hoparlör satın almak zorunda değilsiniz, telefonunuzdaki sanal asistanlar bile bunun için yeterli.
Şimdi bazı detaylara hep birlikte bakalım:
Sesli Asistanlar ve Entegre Sistemler
- Google Home uygulaması: Google Home, desteklenen akıllı ürünlerin doğrudan desteklenen bir hoparlör veya akıllı telefondan kontrol edilebilmesini sağlar. Telefon uygulamasında cihazlar, el ile de kontrol edilebilir, hoparlörlerde ise sesli komutlar yeterlidir. Google, kendi hoparlörlerini Google Home markasıyla satışa sunar.
- Amazon Alexa: Amazon’un sesli asistanı Alexa ile çalışan bu hoparlörler ev aletlerini, ışıkları ve çok daha fazlasını oturduğunuz yerden kontrol edebilmenize olanak tanır. Görme engelliler, hangi tuşun ne işe yaradığını düşünmelerine gerek kalmadan televizyon, klima gibi sık kullandıkları eşyaları sesle kontrol edebilir.
- Akıllı TV: Akıllı TV’ler hem uzaktan kontrol edilebilir hem de akıllı ev ürünlerinin kontrol edilmesine olanak tanır. Google, Samsung gibi şirketler, son dönemde satışa sundukları televizyon modellerine yapay zeka asistanlarını dahil etmeye başladı, bu sayede telefon ve hoparlörler üzerinden yapılabilen pek çok şey, televizyonlar üzerinden de yapılabilir hale geldi.
Ev Güvenliği Görme Engelliler İçin Nasıl Artırılır?
Teknolojinin gelişiminden ev güvenlik sistemleri de nasibini aldı ve günümüzde görme engellilerin de rahatça faydalanabileceği pek çok çözüm ortaya çıktı. Mesela:
- Telefona bağlı alarm sistemleriyle kullanıcı, olağanüstü bir durum olduğunda, uzak konumda bile olsa telefondan bildirim alabilir.
- Akıllı kapı kilidi ile anahtar ihtiyacı olmadan QR kod, parmak izi gibi daha erişilebilir yöntemlerle kapı kilidini açabilir. Akıllı kilit sistemleriyle, gerekli olduğunda misafirleri için de tek kullanımlık QR kod ya da PIN’ler oluşturup, kapı açma zahmeti olmadan onların da işini kolaylaştırabilir.
Yatak Odası Dekorasyonu Nasıl Olmalı?
Görme engelliler, yatak odası içerisinde olabildiğince sade bir tasarım tercih etmelidir.Burası da evin diğer odalarında olduğu gibi komidin, dolap gibi pek çok farklı eşyaya sahip ve bunların düzenli yerleşimi, oda içerisindeki konforu artırır. Evli veya tek yaşayan kişiler, hangi eşyanın hangi komidinde olduğunu, hangi çekmecenin içinde ne olduğunu anlayabilmeli, odayı buna göre tasarlamalıdır. Yatağın hemen sağına veya soluna koyulan dolap ya da komidinler ufak da olsa aksiliklere yol açabilir, bu yüzden bu tip eşyaların yeri, gerekirse birkaç kez değiştirilerek isabetli şekilde konumlandırılabilir.
