Kamu ve özel şirketler, sivil toplum kuruluşları iş birliğiyle veya onlardan bağımsız olarak görme engellileri hedef alan çeşitli projeler geliştirebiliyor. Kurumlar bu çalışmaları kurumsal sosyal sorumluluk projeleri kapsamında, bireylere fayda sağlamak için gerçekleştiriyor. Projeler arasında, teknoloji odaklı projeler öne çıkıyor. Bu yazımızda, görme engelliler için tasarlanan önemli teknolojileri tanıyacağız.
Görme Engelliler İçin Hangi Teknolojik Projeler Geliştiriliyor?
Görmeyenler için tasarlanan teknoloji odaklı projeler, onların ihtiyaçlarına göre şekillenmektedir. Örneğin akıllı baston, görme engellilerin bağımsız yaşamını desteklemek amacıyla geliştirilmiştir. Baston, göğüs ve baş hizasındaki engelleri algılayarak kullanıcıya ses veya titreşim yoluyla geri bildirim verir.
Diledikleri yere kolay ulaşım da görme engellilerin en önemli ihtiyaçları arasındadır, bu ihtiyaçları karşılamak için sesli navigasyon çözümleri tasarlanmaktadır. Örneğin ülkemizde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gören Göz isimli uygulama paketiyle engelli bireylere, Android akıllı telefonlarında kullanabilecekleri özel bir navigasyon uygulaması sunuyor.
Yapılan mevcut çalışmaların yanında farklı şirketler, görme engelli bireylerin hayatını kolaylaştırabilecek akıllı gözlük, bileklik gibi pek çok farklı giyilebilir cihaz üzerinde de mesai harcıyor. Ancak bu çözümler henüz nihai bir ürüne dönüşmüş değil. Diğer taraftan uygulama geliştiricileri, hali hazırda piyasada olan akıllı gözlükler için engelli odaklı uygulamalar geliştirebilir ve bunları kullanıma sunabilir.
Yapay Zeka Destekli Görme Engelli Projeleri Nelerdir?
Görme engelliler için yapay zeka destekli erişilebilirlik uygulamaları geliştiren pek çok girişim ve şirket bulunmaktadır. Bu uygulamalar; görsel ve metin tanıma, sesli rehberlik gibi pek çok farklı yeteneğe sahiptir. Detaylı incelemek gerekirse:
- Yapay zeka destekli web erişilebilirliği çözümleri: Bu alanda daha çok B2B çözümleri şirketler tarafından tercih edilmektedir. Bu çözümler web sitelerindeki görsellere alternatif metinler ekler, menü dolaşımını erişilebilir hale getirir ve ekran okuyucu ile web gezinme deneyimini bir üst seviyeye çıkarıyor.
- Sesli uygulamalar: Google Asistan, Apple Siri gibi sanal asistan uygulamaları, görme engellilerin mesaj gönderme, arama yapma gibi çeşitli işlemleri birkaç basit komutla yerine getirmelerini sağlıyor. Google Maps ve Apple Haritalar gibi uygulamalar ise, sahip oldukları sesli yol tarifi özellikleriyle görme engelliler için de kullanışlı bir deneyim sunuyor.
- Görüntü tanıma teknolojileri: Optik karakter tanıma yapılmamış bir kitap dosyasına, ekran okuyucu kullanan görme engelliler erişim sağlayamaz. Telefonla kendilerine gönderilen bir görsel dosyasını, eğer mesaj olarak kendilerine bir açıklama iletilmemişse, anlamaları mümkün değildir. Bu tip durumlar için optik karakter tanıma ve görsel tanıma teknolojilerine sahip mobil ve masaüstü uygulamaları, görme engelli bireyler tarafından tercih edilir. OCR uygulamaları, Pdf dosyalarındaki metinleri düzenlenebilir ve ekran okuyucu tarafından algılanabilir hale getirir. Görsel betimleme araçları, görsellerin içeriklerinin detaylı bir şekilde yazıya dökülmesini sağlar.
- Mobil erişilebilirlik çözümleri: Görme engelliler, mobil cihazlarda da ekran okuma yazılımlarından faydalanarak içeriklere erişebilir. Android ve iOS cihazlar için, mobil uygulama ve web sitelerinin WCAG kriterlerine uygun olarak tasarlanması gerekir. Ekran okuyucular, erişilebilirlik kriterlerine uygun olarak tasarlanan web ve uygulama içeriğini rahatlıkla seslendirebilir.
Görme Engelliler İçin Eğitim Alanında Hangi Projeler Yapılıyor?
Görme engelliler, okula ilk başladıklarında Braille alfabesiyle tanışır ve bu alfabe ile okuma ve yazmayı öğrenir. Zaman içerisinde, ihtiyaçlara bağlı olarak farklı eğitim yöntemleri devreye girer.
Ülkemizde MEB, ilkokul seviyesi de dahil olmak üzere, farklı eğitim seviyelerinde görme engelliler için matematik gibi derslerde erişilebilir eğitim materyalleri sağlar, öğretmenler bu materyalleri bakanlığa başvurarak edinebilir. Ayrıca eğitim amaçlı erişilebilir oyunlar ve braille resim ve hikaye kitapları da, Braille yayın evleri veya görme engelli odaklı oyunlar yapan kişi/şirketler tarafından hazırlanmaktadır.
Görme engellilerin eğitim sırasındaki en yakın arkadaşları sesli kitaplardır. Sesli kütüphaneler aracılığıyla bireyler soru bankaları, hikaye ve öykü kitapları, romanlar da dahil binlerce sesli kitap içeriğine kolaylıkla erişebilir. Ülkemizde Millet Kütüphanesi, Boğaziçi Üniversitesi ve çok sayıda farklı kurum bünyesinde sesli kütüphaneler bulunmaktadır.
Dijital eğitim platformları ise, son yıllarda çok sayıda farklı kanal alternatifinin ortaya çıkmasıyla görmeyenlerin konu anlatımları ve çeşitli sınavlara dair önemli bilgilere erişmesini kolaylaştırmıştır. Burada özellikle YouTube kanalları, çeşitlilikleriyle öne çıkıyor, her ders ve konuya ilişkin anlatımın bulunması, bireylerin ses kaydetme zorunluluğunu ortadan kaldırabiliyor. STK’lar ve özel eğitim kurumları da, görme engelliler için canlı sınav hazırlık kurslarıyla onlara destek olabiliyor.
Okul Öncesi Görme Engelliler İçin Hangi Eğitim Projeleri Var?
Görme engelli bireylerin okul öncesi eğitimlerinde, okul öncesi özel eğitim ve anaokul uygulamaları yaygındır. Son dönemde, görmeyenlerin aynı yaştaki diğer akranlarıyla rahat iletişim kurmasını sağlamak adına, özel eğitim ve sıradan anaokullarında kaynaştırma uygulamaları yapılmaktadır.
El becerileri, davranışsal durumlar ve yeteneklerin tanınması için, bireylere dair erken yaşta farkındalık büyük önem taşıyor. Öğretmenler, her görme engelli öğrenci için onu tanımak adına birebir uygulamalar gerçekleştiriyor.
Anaokulu eğitiminde, dokunsal öğrenme araçları kullanılarak görme engelli öğrencilerin nesneleri, sanat eserlerini ve daha pek çok şeyi, doğrudan dokunarak keşfetmesi sağlanıyor. Şu anda gelişen 3D baskı süreçlerinin, yakında dokunsal materyallerin sayısını artırması muhtemel.
Görme Engelliler İçin Sosyal Sorumluluk Projeleri Nelerdir?
Görme engelliler için üniversiteler, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları pek çok sosyal sorumluluk projesi gerçekleştiriyor. Bu çalışmalar farkındalık kampanyaları ve gönüllülük projeleri dahil pek çok şeyi içeriyor. Bunların kapsamını beraber inceleyelim:
- Sosyal çalışmalar: Görme engellileri kendi topluluklarıyla veya engelli olmayan bireylerle bir araya getiren etkinliklerdir.
- Gönüllülük projeleri: Gönüllü katılımcıların görme engelliler için düzenlenen etkinliklere gönüllü olarak destek sağlaması, sesli kitap okuma projelerine destek vermesi gibi belirli bir zaman gerektiren çalışmalardır.
- Farkındalık kampanyaları: Toplum fertlerinin görme engelli bireyleri tanıması,, onları bilinçlendirmesi amacıyla STK’lar ve eğitim kurumlarıyla yapılan çalışmalardır.
Görme Engellilere Yönelik Etkinlik Örnekleri Nelerdir?
Görme engellilerin toplumdaki görünürlüğünü artırmak ve onlara özgüven kazandırmak için pek çok sosyal entegrasyon projeleri düzenlenmektedir. Örneğin her yıl düzenlenen Beyaz Baston Festivali ve Engelsiz Yaşam Fuarı, bu etkinlikler arasında bulunur. Fuarlarda farklı alanlardaki sivil toplum kuruluşları, spor, marangozluk gibi çeşitli alanlarda yetkinlik sahibi olan bireyler ve üniversitelerin engelli birimleri standlar açar.
Başka üniversiteler de gerek kendi engelli öğrenci birimleriyle, gerekse de dışarıdan paydaşlarla bu tip etkinlikler gerçekleştirebiliyor. Ancak bu süreçte, erişilebilir etkinlik planlaması büyük önem arz ediyor. Görme engelliler için yapılan bir etkinlikte kılavuz çizgiyle yol yönlendirme yapılmaması, yardımcı rehberlerin bulunmaması gibi pek çok şey, etkinlik planlamasındaki eksiklikler arasında sayılabilir. Bu süreçler için alanda bilgili kişilerle tanışmak önemlidir.
Görme Engelliler İçin Erişilebilir Şehir Projeleri Nelerdir?
Görmeyen bireylerin sosyal hayata katılımını artıracak en önemli çalışmalardan birisi şehir içlerinde onların rahatça dolaşabilmesini sağlamaktır. Bu kapsamda yerel ve merkezi yönetimler pek çok çalışma yapmaktadır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:
- Hissedilebilir yüzey: Kaldırımlar ve yaya geçitleri, metro istasyonları gibi çeşitli alanlara yerleştirilen, halk arasında sarı çizgi olarak da bilinen kılavuz yollardır. Kaldırım veya yolun geri kalanından farklı olarak bu bölüm, beyaz baston veya adımlarla hissedilebilir ve kişi, bu yolu takip ederek güvenli bir şekilde işlediğinden emin olur. Sadece açık alanlarda değil, kapalı alanlarda da klavuz yollar mevcut ve bankalar da dahil pek çok kurum ve kuruluş, görme engellilerin ilgili alana kolay ulaşımı için kılavuz çizgiler konumlandırır.
- Trafik ışıkları: Görme engelli bireyler için trafik ışıkları, sesli yönlendirmeler içerir. Yeşil ışık yandığında kişi, karşıdan karşıya geçebileceğini sesli olarak duyar, kırmızı ışıkta ise yeşil ışığı beklemesine dair bir sesli uyarı alır.
- Erişilebilir kaldırımlar: Bir kaldırımın erişilebilir olması yalnızca kılavuz yollara bağlı değildir. Yaya dolaşımı için kaldırımın yeterli genişlikte olması, kaldırımda yürüyüşü engelleyecek direk, çöp kutusu gibi şeylerin doğru konumlandırılması, girişi riskli olan apartman ve dükkanların önüne demir koruma konması gibi pek çok şey gerekir.
Ulaşımda Görme Engelliler İçin Hangi Projeler Yapılıyor?
Toplu taşıma erişilebilirliği her geçen gün gelişen bir konu. Artık gelişen mobil uygulamalar, duraklar hakkında yolculara yönlendirme yapsa da, yerel yönetimler tarafından tüm görme engelli vatandaşları kapsayan çözümlerin uygulanması şart.
Otobüs, metro ve metrobüs gibi araçlarda en çok öne çıkan erişilebilirlik detayı sesli yönlendirme sistemleridir. Sesli yönlendirme, yolculara bir sonraki durağı sesli olarak söyler, bu ses metro ve metrobüslerde, araç dışında da duyulabilir. Metrobüs ve metro yolcuları, bir araç durağa geldiğinde o aracın hangi yöne gittiğini de duyar. Otobüslerde ise aracın dışında bulunan küçük bir hoparlör, durağa geldiğinde aracın numarasını seslendirir.
Akıllı durak sistemleri ise, ülkemizde özellikle tren hatlarında çok sağlıklı çalışır. Tren, metro gibi araçların ortalama kaç dakika içerisinde yolcunun bulunduğu durağa geleceği mobil uygulamalar üzerinden takip edilebilir. Buna ek olarak, akıllı durakların haricinde otobüs, tramvay, metrobüs gibi araçların ortalama kaç dakikada bir geldiği, durakların üzerinde yazılı olarak bulunur.
WeAccess ile Tam Kapsamlı olun
Yapay zeka desteğiyle görme engelli bireylerin her alanda hayatlarını kolaylıkla devam ettirmesi için WeAccess ürünleri ihtiyacı karşılamaktadır.
