Görme Engelli Kullanıcıların Dijital Erişilebilirlik Deneyimi Anketi Sonuçlandı
Dijital dünyayı herkes için daha erişilebilir kılmak amacıyla yola çıkan WeAccess.Ai, 194 görme engelli bireyin katılımıyla gerçekleştirdiği “Görme Engelli Kullanıcıların Dijital Erişilebilirlik Deneyimi Anketi” raporunu tamamladı. Çalışma, web siteleri ve mobil uygulamalardaki erişilebilirlik deneyimlerini, kullanılan yardımcı teknolojileri ve en sık karşılaşılan engelleri ortaya koyuyor. Böylece dijital kapsayıcılık konusunda kritik veriler sağlıyor.
Katılımcı Profili ve Demografik Dağılım
Türkiye genelinde 43 şehirden katılımın sağlandığı araştırmada öne çıkan demografik veriler şöyle:
Şehir Dağılımı: En yüksek katılım %17,01 ile İstanbul’dan (33 kişi) ve %14,95 ile Ankara’dan (29 kişi) sağlandı.
Görme Durumu: Katılımcıların %70,10'u (136 kişi) hiç görmediğini, %26,80'i (52 kişi) az gördüğünü, %1,55'i (3 kişi) ise farklı bir görme durumuna sahip olduğunu belirtti.
Yaş Aralığı: En yoğun katılım %35,05 ile 31-45 yaş ve %29,90 ile 21-30 yaş gruplarından geldi.
Dijital Yeterlilik: Katılımcıların %40,21'i kendini iyi, %33,51'i orta, %18,56'sı ise çok iyi düzeyde dijital yeterliliğe sahip olarak tanımladı.
Yardımcı Teknoloji ve Donanım Kullanımı
Katılımcıların %91,75'i (178 kişi) aktif olarak ekran okuyucu kullandığını ifade etti. Katılımcıların tercih ettiği birincil yazılım ve donanımlar şöyle:
| KategoriDağılım ve Tercihler | |
| Masaüstü Ekran Okuyucu | %56,19 NVDA, %31,44 JAWS, %12,37 Diğer / Kullanmıyor |
| Mobil Ekran Okuyucu | %64,43 VoiceOver, %18,56 TalkBack, %10,82 Jieshuo |
| İşletim Sistemleri | Masaüstünde %93,30 Windows; mobilde %64,43 iOS, %29,38 Android |
| Sık Kullanılan Tarayıcılar | %68,04 Google Chrome, %35,57 Safari, %12,89 Microsoft Edge |
Not (Ekran Okuyucu Yaş Analizi ve Değişen Kullanım Eğilimleri):
Ekran okuyucu kullanımı yaş gruplarına göre incelendiğinde, yaş arttıkça masaüstü ve mobil ekran okuyucu tercihlerinde belirgin değişimler gözleniyor.
Masaüstü Ekran Okuyucu Kayması (NVDA → JAWS): Genç kullanıcılar ücretsiz ve açık kaynaklı NVDA’yı tercih ediyor (30 yaş ve altında NVDA oranı %83). Yaş ilerledikçe, uzun yıllara dayanan kurumsal/ücretli lisans alışkanlığıyla JAWS kullanımı hâkim hale geliyor (46 yaş ve üzerinde JAWS oranı %68, 65 yaş ve üzerinde %100). 31-45 yaş grubu ise geçiş evresinde (NVDA %58, JAWS %32).
Gençlerde Android Ekran Okuyucu Baskınlığı: Mobilde genel lider VoiceOver (%64,43). Ancak 20 yaş ve altı grupta Android ekran okuyucuları toplam %54,5 (TalkBack %36, Jieshuo %18) ile VoiceOver’ı (%32) geride bırakıyor.
Jieshuo Kullanımının Yaş Sınırı: Android tarafındaki Jieshuo ekran okuyucusu tamamen genç kitleye hitap ediyor. Jieshuo kullanıcılarının tamamı 45 yaş ve altında; 46 yaş ve üzerinde hiç Jieshuo kullanıcısı bulunmuyor.
Kombinasyon Değişimi: Gençlerde en yaygın ikili NVDA + VoiceOver (%41) iken, 46 yaş ve üzeri grupta baskın ikili JAWS + VoiceOver (%53). Mac masaüstünde VoiceOver kullanımı ise oldukça niş kalıyor (toplam 5 kişi) ve ağırlıklı olarak 21-30 yaş grubunda toplanıyor.
Dijital Platformlarda Karşılaşılan Erişilebilirlik Engelleri
Anket sonuçları, yazılımsal ve tasarımsal eksikliklerin kullanıcı deneyimini doğrudan sekteye uğrattığını gösteriyor. Katılımcıların %68,04'ü uzun sayfalarda bilgiye ulaşmak için başlık hiyerarşisini kullandığını belirtti. %76,81'i ise başlık yapısının (H1-H6) önemli olduğunu vurguladı.
En Sık Karşılaşılan 5 Erişilebilirlik Engeli:
- Etiketsiz ve anlaşılmayan butonlar: %81,96 (159 kişi)
- Ekran okuyucu tarafından okunamayan metinler: %78,35 (152 kişi)
- Etiketsiz ve anlaşılmayan bağlantılar (linkler): %74,23 (144 kişi)
- Sesli doğrulama seçeneği olmayan CAPTCHA’lar: %68,56 (133 kişi)
- Alternatif metni (alt text) olmayan görseller: %65,98 (128 kişi)
Katılımcıların %57,22'si, sosyal medya platformlarını dijital erişilebilirlik açısından “az düzeyde” yeterli buluyor.
Engeller Karşısında Kullanıcı Tutumu ve Toplumsal Farkındalık
Bir erişilebilirlik engeliyle karşılaşıldığında katılımcıların %56,70'i sunulan içerikten bir şekilde faydalanmaya çalışıyor. %48,97'si site yönetimi veya geliştiricisiyle iletişime geçiyor. %38,66'sı sosyal medyada farkındalık yaratmayı, %29,90'ı ise yasal yollara başvurmayı tercih ediyor. %25,77'si ise erişilemeyen platformu kullanmaktan tamamen vazgeçiyor.
Ankete katılanların %81,96'sı (159 kişi), WeAccess’in gelecekteki erişilebilirlik çalışmalarından haberdar olmak istediğini belirtti. WeAccess.Ai, engelsiz bir dijital dünya için farkındalık ve dönüşüm çalışmalarını sürdürecek.
