İspanya erişilebilirlik yasaları: RD 1112/2018, Ley 11/2023 ve WCAG

Dijital erişilebilirliği hangi İspanyol yasaları düzenliyor?

Asıl ağırlığı, her biri farklı bir yükümlülük katmanını hedefleyen üç yasa taşıyor.

• Real Decreto Legislativo 1/2013 — İspanya'nın engelli hakları mevzuatını tek bir metinde toplayan, erişilebilirliği yasal bir hak olarak kuran ve diğer iki yasanın dayandığı genel yaptırım çerçevesini sağlayan düzenleme
• Real Decreto 1112/2018 (7 Eylül) — 2016/2102 sayılı AB Direktifi'ni aktarır; kamu sektörü web siteleri ve mobil uygulamalarının WCAG 2.1 AA'yı karşılamasını, bir erişilebilirlik beyanı yayımlamasını ve engel bildirim kanalı sunmasını şart koşar
• Ley 11/2023 (8 Mayıs) — Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nı ((AB) 2019/882 sayılı Direktif) aktarır; yükümlülükleri günlük yaşam için temel olan özel sektör ürün ve hizmetlerine genişletir: e-ticaret, bankacılık, ulaşım, e-kitaplar, telekomünikasyon ve belirli bilişim ürünleri

Her yasa kendi kapsamını ve referans standardını belirliyor; hem bir kamu sözleşmesi hem de tüketiciye yönelik bir mağaza işleten bir kuruluşun çoğu zaman tek bir yasal ölçüt yerine iki ayrı ölçütü karşılamak zorunda kalmasının nedeni bu.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası İspanya'da nasıl uygulanıyor?

EAA İspanya'ya, (AB) 2019/882 sayılı Direktif'in ulusal aktarımı olan Ley 11/2023 üzerinden ulaşıyor. Direktif İspanya içinde doğrudan yükümlülük doğurmuyor — İspanyol düzenleyici, AB metnini değil Ley 11/2023'ü uyguluyor. Yasa, İspanya dâhil AB genelinde 28 Haziran 2025'ten itibaren zorunlu hâle geldi.

Bu tarih, ürün ya da hizmetin ne zaman sunulduğuna göre farklı işliyor. 28 Haziran 2025'ten sonra piyasaya sürülen her şeyin gereklilikleri hemen karşılaması gerekiyor. Bu tarihten önce kullanımda olan ürün ve hizmetler ise daha uzun bir süreye sahip: bu arada hizmette esaslı bir değişiklik yapılmaması koşuluyla, 28 Haziran 2030'a kadar tam uyum olmadan çalışmayı sürdürebiliyorlar. Mevcut bir e-ticaret ödeme akışının kapsamlı biçimde yeniden tasarlanması bu süreyi büyük olasılıkla sıfırlar ve derhâl uyumu tetikler.

Kimler uymak zorunda?

Uyum, kuruluşun türüne ve faaliyet gösterdiği sektöre göre ayrışıyor. Pratikteki ilk süzgeç, kuruluşun EAA'da adı geçen sektörlerden birinde tüketiciye satış yapıp yapmadığı — şirket büyüklüğü devreye girmeden önce Ley 11/2023'ün hiç uygulanıp uygulanmayacağını bu belirliyor.

• Kamu kurumları — merkezî, bölgesel ve yerel yönetim birimleri, devlet üniversiteleri ve diğer kamu hukuku kuruluşları; her web sitesi ve uygulama için RD 1112/2018 ile bağlı, büyüklük ya da gelir eşiği yok
• EAA kapsamındaki sektörlerdeki özel şirketler — bankalar, e-ticaret platformları, ulaşım operatörleri, e-kitap yayıncıları, belirli telekom ve bilişim donanımı sağlayıcıları; merkezlerinin nerede olduğuna bakılmaksızın Ley 11/2023 kapsamında
• Mikro işletmeler — EAA'ya paralel olarak Ley 11/2023 kapsamındaki özel sektör yükümlülüklerinin bir bölümünden muaf; kesin büyüklük/ciro koşulları güncel metinle karşılaştırılmalı
• EAA'nın tanımladığı sektörler dışındaki büyük şirketler — iki yasayla da doğrudan bağlı değil; yine de RD Legislativo 1/2013'ün genel ayrımcılık yasağı hükümleri ve erişilebilirlik koşullu ihale kuralları üzerinden risk taşıyor

İspanya'da hangi dijital erişilebilirlik standartları geçerli?

Hem RD 1112/2018 hem Ley 11/2023 aynı teknik standarda işaret ediyor: BİT erişilebilirliğine ilişkin uyumlaştırılmış Avrupa standardı EN 301 549; İspanya'da UNE-EN 301549 olarak kabul edilmiş durumda. Web içeriği ve mobil uygulamalar için EN 301 549, WCAG'in 2.1 sürümünü AA seviyesinde içeriyor — WCAG 2.1 AA'ya uyan bir site, her iki yasanın da gerçekte istediği işin büyük bölümünü yapıyor demektir.

WCAG özellikle web içeriğini kapsarken EN 301 549 daha geniş: web dışı belgeler, yazılımlar ve ATM ile bilet makinesi gibi donanımlar için de gereklilikler belirliyor. Bu, Ley 11/2023'ün salt web sitelerinin ötesinde kapsadığı sektörler açısından önemli.

WCAG standartları İspanya'da erişilebilirlik uyumunu nasıl destekliyor?

WCAG, İspanya'nın yasal gerekliliklerinin altındaki test edilebilir katman olarak işliyor — yasalar erişilebilirliğin zorunlu olduğunu söylüyor, bir denetçinin bir sayfayı karşılaştırdığı şey ise WCAG'in başarı ölçütleri. AA seviyesindeki her ölçüt belirli ve doğrulanabilir bir koşulu tanımlıyor: yeterli renk kontrastı, klavyeyle kullanılabilirlik, metin dışı içerikler için metin alternatifleri ve benzeri.

Bir düzenleyici, karşılanmayan bir ölçütü — örneğin programatik etiketi olmayan bir form alanını — gösterip bunu doğrudan RD 1112/2018 ya da Ley 11/2023 kapsamındaki bir yükümlülüğe bağlayabiliyor; "erişilebilir"in soyut anlamını tartışmak zorunda kalmıyor. Aynı belirginlik, uyumu öznel bir yargı olmaktan çıkarıp bir ekibin sayfa sayfa ilerleyebileceği bir kontrol listesine dönüştürüyor.

Hangi dijital ürün ve hizmetler erişilebilir olmak zorunda?

Kapsam, yasaların kendisiyle aynı kamu/özel çizgisinde ayrışıyor; ancak her iki taraf farklı bir ürün yelpazesini kapsıyor.

• Kamu sektörü (RD 1112/2018) — devlet web siteleri, intranetler ve ekstranetler; kamu kurumlarının yayımladığı yerel mobil uygulamalar; idari sürecin parçası olan belgeler (PDF'ler, formlar)
• Özel sektör (Ley 11/2023) — satın alma sürecini yürüten e-ticaret web siteleri ve uygulamaları; çevrim içi bankacılık platformları, ATM'ler ve ödeme terminalleri; ulaşım uygulamaları, web siteleri ve biletleme/check-in makineleri; e-kitap dosyaları ve e-okuyucular; tüketici bilgisayar donanımı ve işletim sistemleri; elektronik haberleşme hizmetleri ve uygulamaları

Örneğin bir ulaşım uygulamasının, hem yazılım arayüzü hem de bazı durumlarda bağlandığı fiziksel biletleme donanımı için EN 301 549 gerekliliklerini karşılaması gerekiyor.

Engelli kişiler için erişilebilirlik gereklilikleri

İspanya'nın gereklilikleri, adı konmuş tanılar yerine işlevsel ihtiyaçlar etrafında yazılmış — yasalar belirli engelleri sıralayıp her biri için bir çözüm dayatmıyor. Kökleri WCAG'in dört ilkesine dayanıyor: içeriğin algılanabilir, kullanılabilir, anlaşılabilir ve yardımcı teknolojiyle çalışacak kadar sağlam olması gerekiyor.

Pratikte bu; ekran okuyucu ya da büyütme kullanan kör ve az gören kişileri, altyazı veya deşifre metnine ihtiyaç duyan sağır ve işitme güçlüğü olan kişileri, klavye, anahtar cihaz ya da sesle gezinen motor engelli kişileri ve öngörülebilir gezinme ile yalın dilde içeriğe ihtiyaç duyan bilişsel veya öğrenme engelli kişileri kapsıyor. Bir sitede WCAG 2.1 AA'yı karşılamak bunların hepsini birden ele alıyor; çünkü ölçütler tek tek engelleri değil, birbiriyle örtüşen işlevsel engelleri kapsayacak şekilde oluşturulmuş.

Kuruluşlar erişilebilirlik standartlarını karşılamazsa ne olur?

Uyumsuzluk, idariden mali yaptırımlara uzanan sonuçlar doğuruyor ve hangisinin uygulanacağı ihlal edilen yasaya bağlı.

• Düzeltme emirleri — düzenleyiciler, herhangi bir ceza gündeme gelmeden önce belirli engellerin belirlenen süre içinde giderilmesini isteyebilir; bu genellikle doğrudan bir yaptırım değil, ilk adımdır
• İdari para cezaları — hem RD Legislativo 1/2013'ün genel yaptırım rejimi hem de Ley 11/2023'ün EAA'ya özgü hükümleri, ağırlığa ve süreye göre ölçeklenen mali cezalara izin verir; kesin tutarlar güncel metinle karşılaştırılmalıdır
• Kamu desteği/ihale hakkının kaybı — uyumsuz kuruluşlar belirli bir süre boyunca kamu teşviklerinden ya da ihalelerden men edilebilir
• İtibar ve dava riski — gerçeği yansıtmayan bir erişilebilirlik beyanı ya da yanıtsız kalan şikâyetler, ayrıca tüketicinin korunması veya ayrımcılık iddialarına dayanak olabilir

Çoğu kuruluş için bir uyum eksiğinin fiilen çözüldüğü aşama düzeltme emri aşamasıdır; mali ve itibara ilişkin sonuçlar genellikle daha önceki bir emir göz ardı edildiğinde devreye girer.

Kuruluşlar uyumu nasıl kanıtlayabilir?

Uyumu kanıtlamak, yalnızca ekran okuyucuyla iyi çalışan bir web sitesine değil, kuruluşun talep hâlinde sunabileceği belgelere dayanıyor. Başlangıç noktası, EN 301 549 üzerinden WCAG 2.1 AA'ya göre yapılan ve hangi başarı ölçütlerinin karşılandığını, karşılanmadığını ya da kısmen karşılandığını ortaya koyan bir uygunluk denetimi. RD 1112/2018 kapsamındaki kamu kurumlarının ardından bir erişilebilirlik beyanı yayımlaması gerekiyor; Ley 11/2023 kapsamındaki özel şirketler benzer bir belgeleme beklentisiyle karşılaşıyor, ancak biçim kamu sektörü beyan şablonunu değil EAA'nın uygunluk değerlendirmesi hükümlerini izliyor.

Sürekli izleme önemli, çünkü uygunluk bir ürünün belirli bir sürümü hakkında belirli bir andaki iddiadır — yeniden tasarımdan önce yazılmış bir beyan, yeniden tasarımı kapsamaz. Kayda değer değişikliklerden sonra denetimini yenileyen ve geri bildirim kanalını bir formalite değil etkin bir girdi olarak gören kuruluşlar, bir düzenleyici ya da şikâyet bu iddiayı sınadığında belirgin biçimde daha güçlü konumda olur.

İspanya'da dijital erişilebilirlik düzenlemesinde sırada ne var?

Yakın vadedeki en belirgin değişiklik yeni bir yasa değil — Ley 11/2023'e zaten yerleştirilmiş geçiş sürelerinden yararlanan kuruluşlar için mevcut son tarihlerin yaklaşması. 28 Haziran 2025'ten önce piyasada olan ürünlere tanınan muafiyet 28 Haziran 2030'da sona eriyor; acil durum iletişimi erişilebilirlik gereklilikleri için ise ayrı bir 2027 tarihi geçerli. Bu tarihler yaklaştıkça denetim faaliyeti artma eğiliminde.

WCAG'in kendisi 2.1 sürümünü geride bıraktı — güncel sürüm 2.2 — ve EN 301 549 zaman içinde WCAG revizyonlarını izleme eğiliminde; bu da İspanyol hukukunun atıfta bulunduğu ölçütlerin yeni bir kanun çıkmadan bile değişebileceği anlamına geliyor. Ley 11/2023 bir AB direktifini uyguladığı için, EAA'da ileride yapılacak herhangi bir AB düzeyindeki revizyon, buradaki değişikliklerin çoğunun bugüne kadar geldiği yolla, güncellenmiş bir aktarım üzerinden İspanyol hukukuna yansıyacak.