İsveç erişilebilirlik yasaları: 2023:254 sayılı Kanun, DOS Kanunu ve EAA

İsveç'te hangi dijital erişilebilirlik yasaları geçerli?

Dijital erişilebilirlik yükümlülüklerini üç yasa belirliyor ve her biri ekonominin farklı bir kesimini kapsıyor. Belirli Ürün ve Hizmetlerin Erişilebilirliği Hakkında Kanun (2023:254), EAA kapsamındaki belirli ürün ve hizmetleri satan özel şirketler için geçerli. Ayrımcılık Kanunu, yetersiz erişilebilirlik engelli birini dezavantajlı duruma düşürdüğü her durumda kamu ve özel sektör genelinde geniş biçimde uygulanıyor. Web Erişilebilirliği Direktifi ise Dijital Kamu Hizmetlerine Erişilebilirlik Hakkında Kanun (2018:1937) üzerinden özellikle kamu kurumlarına uygulanıyor.

Üçünden hiçbiri diğerlerinin yerine geçmiyor. Bir devlet üniversitesinin web sitesi kamu kurumu olduğu için DOS Kanunu'na tabi; İsveç'te faaliyet gösteren özel bir banka, bankacılık EAA'nın kapsadığı sektörlerden biri olduğu için 2023:254 sayılı Kanun'a tabi. Bir kuruluşun hangi kategoriye girdiği; hangi kural setinin, son tarihin ve düzenleyicinin geçerli olacağını belirliyor.

Belirli Ürün ve Hizmetlerin Erişilebilirliği Hakkında Kanun (2023:254) nedir?

Lag 2023:254, EAA'nın İsveç ulusal hukukuna aktarımı; İsveç Parlamentosu tarafından 11 Mayıs 2023'te kabul edildi. Tanımlı bir ürün ve hizmet listesi için gereklilikler belirliyor: bankacılık, e-ticaret, telekom, yolcu taşımacılığı, e-kitaplar ve ATM ile bilet makinesi gibi self servis terminaller.

Kanun 28 Haziran 2025'ten itibaren uygulanıyor ve bu son tarih yalnızca yeni sunumlar için değil mevcut olanlar için de geçerli — zaten var olan bir hizmetin de o tarihten itibaren gereklilikleri karşılaması gerekiyor.

Pratikte bir istisna var: geçiş hükümleri. Kanun yürürlüğe girdiğinde hâlihazırda süren hizmet sözleşmeleri beş yıla kadar değişmeden devam edebiliyor. ATM'ler gibi kullanımdaki self servis terminaller ise erişilebilir ekipmanla değiştirilmeden önce yirmi yıla kadar süreye sahip.

Ayrımcılık Kanunu erişilebilirlik haklarını nasıl koruyor?

Ayrımcılık Kanunu (2008:567), "bristande tillgänglighet" yani yetersiz erişilebilirliği ayrı bir ayrımcılık biçimi olarak ele alıyor; bu hüküm, İsveç'in BM Engelli Hakları Sözleşmesi'ne bağlılığının ardından 2015'te kanuna eklendi.

Bir kuruluş, engelli bir kişiyi engeli olmayan biriyle karşılaştırılabilir konuma getirecek makul erişilebilirlik önlemlerini almadığında o kişi ayrımcılığa uğramış sayılıyor. "Makul" olanın ne olduğu, mevcut yasal gerekliliklere ve maliyet ile ilişkinin niteliği gibi pratik etkenlere göre değerlendiriliyor.

Bu, dijital erişilebilirlik kuralından daha geniş — birkaç istisna dışında istihdam, eğitim, sağlık hizmetleri ile mal ve hizmetleri kapsıyor. Bir güvenlik ağı işlevi görüyor: sektöre özgü bir yasa doğrudan uygulanmadığında bile makul erişilebilirliği sağlamamak hukuka aykırı ayrımcılık oluşturabiliyor. Yasanın bu bölümünü Eşitlik Ombudsmanı (DO) denetliyor.

Web Erişilebilirliği Direktifi İsveç'te nasıl uygulanıyor?

AB'nin Web Erişilebilirliği Direktifi (2016/2102), 1 Ocak 2019'dan beri yürürlükte olan Dijital Kamu Hizmetlerine Erişilebilirlik Hakkında Kanun (2018:1937) — "DOS Kanunu" — üzerinden uygulanıyor; yani EAA'nın 2025 tarihli özel sektör son tarihinden yıllar önce.

DOS Kanunu'nun kapsamı EAA'dan daha dar: özellikle kamu kurumlarına uygulanıyor ve web sitelerinin, mobil uygulamaların ve dijital belgelerin, EN 301 549 üzerinden atıf yapılan WCAG 2.1 AA'ya denk standartları karşılamasını şart koşuyor. Bir kamu kurumu, 2023 tarihli kanuna tabi herhangi bir özel şirketten daha uzun süredir bağlayıcı gereklilikler altında çalışıyor.

EAA nedir ve İsveç'te nasıl uygulanıyor?

Nisan 2019'da kabul edilen Avrupa Erişilebilirlik Yasası ((AB) 2019/882 sayılı Direktif), tanımlı bir ürün ve hizmet kümesi için erişilebilirlik gerekliliklerini tüm üye devletlerde uyumlaştırıyor — amacı erişilebilirliğin kendisinden çok, her ülkenin kendi kurallarını koyduğu durumu ortadan kaldırarak pazarın işleyişini düzenlemek.

İsveç'te EAA doğrudan uygulanabilir bir AB tüzüğü gibi işlemiyor — bilgisayarlar ve işletim sistemleri, ATM'ler ile biletleme/check-in makineleri, akıllı telefonlar, TV ekipmanı, telefon hizmetleri, görsel-işitsel medya, yolcu taşımacılığı, bankacılık, e-kitaplar ve e-ticareti kapsayan 2023:254 sayılı Kanun üzerinden uygulanıyor.

Uygulama tarihi AB ve AEA genelinde aynı: 28 Haziran 2025 — birden fazla ülkede faaliyet gösteren bir işletmenin tek bir son tarihe doğru çalışabilmesini sağlayan bilinçli bir tutarlılık. Bir kapsam sınırı: EAA işletmeden tüketiciye sunulan hizmetler için geçerli; yalnızca işletmeler arası (B2B) hizmetler kapsam dışında kalıyor.

Kimler uymak zorunda, kimler muaf?

• Kamu kurumları — büyüklüklerine bakılmaksızın Ocak 2019'dan beri DOS Kanunu ile bağlı
• Bankalar, e-ticaret, ulaşım, telekom/görsel-işitsel medya sağlayıcıları — sektörleri EAA'da açıkça sayıldığı için 2023:254 sayılı Kanun kapsamında
• Kapsamdaki donanımın üreticileri, ithalatçıları, dağıtıcıları — bilgisayarlar, akıllı telefonlar, self servis terminaller; tedarik zincirinin her noktasında
• Bir ayrımcılık şikâyetinde adı geçen her kuruluş — Ayrımcılık Kanunu'nun yetersiz erişilebilirlik hükmü EAA/DOS Kanunu kapsamının ötesine uzanıyor

Muafiyetler: hizmet sunan mikro işletmeler (10'dan az çalışan, ≤2 milyon € ciro/bilanço) EAA'nın hizmet gerekliliklerinden muaf — ancak ürünler için değil ve eşikler aşıldığı anda muafiyet sona eriyor. Orantısız yük ve esaslı değişiklik iddiaları her büyüklükteki işletmeye açık; ancak yalnızca ileri sürülmesi yetmiyor, Ek VI ölçütlerine göre belgelenmesi gerekiyor. 28 Haziran 2025'ten önce yayımlanan önceden kaydedilmiş medya da muaf; erişilebilirliğe özgü finansman almış bir kuruluş ise aynı iş için orantısız yük iddiasında bulunamıyor.

Standartlar ve gereklilikler

İsveç'in yasalarını test edilebilir bir şeye dönüştüren işin büyük bölümünü iki teknik standart yapıyor: WCAG 2.1 AA ve EN 301 549.

WCAG 2.1 AA web sitelerini, web uygulamalarını ve giderek mobil uygulamaları iyi kapsıyor; ancak tek başına donanımı, bağımsız yazılımları ya da ATM gibi fiziksel terminalleri ele almıyor — EN 301 549'un var olma nedeni bu boşluğu kapatmak. Bir tedarikçinin yalnızca WCAG uygunluk iddiası, fiziksel kioskunun ya da bağımsız yazılımının yasayı karşılayıp karşılamadığını söylemez; bu web dışı bileşenleri kapsayan şey EN 301 549 uygunluğudur ve tedarikçiden özellikle bunu istemekte fayda vardır.

• Algılanabilir — bilgi, insanların gerçekten kullanabileceği bir duyuyla sunulur; görsellerin metin alternatifine, videoların altyazıya ihtiyacı vardır
• Kullanılabilir — her işlev fareden başka yollarla da çalışır; klavye erişimi ve süreli işlemler için yeterli zaman
• Anlaşılabilir — içerik ve davranış öngörülebilir ve tutarlıdır; açık hata mesajları, tutarlı gezinme
• Sağlam — kod, bugünün ve geleceğin yardımcı teknolojileri tarafından güvenilir biçimde yorumlanabilir
• Erişilebilirlik beyanı — DOS Kanunu kapsamındaki kurumlar için zorunlu; EAA'nın özel sektör çerçevesi kendi bilgilendirme yükümlülüklerini taşır
• Geri bildirim mekanizması — engelleri bildirmenin ya da erişilebilir biçim talep etmenin yolu; özellikle kamu kurumları için zorunlu

İsveç'te erişilebilirlik yasalarını kim denetliyor?

Denetim, yasaya ve sektöre göre birkaç düzenleyici arasında bölünüyor. DIGG (İsveç Dijital Yönetim Ajansı) DOS Kanunu'nu uyguluyor. 2023:254 sayılı Kanun; her biri kendi sektörünü gözeten İsveç Posta ve Telekom Otoritesi (PTS), İsveç Tüketici Ajansı (Konsumentverket) ve Ulaştırma Ajansı (Transportstyrelsen) tarafından izleniyor. Ayrımcılık Kanunu ise ayrıca Eşitlik Ombudsmanı (DO) tarafından uygulanıyor.

DIGG uyumu, yalnızca otomatik taramalara dayanmak yerine seçilmiş kamu sektörü sayfalarının, uygulamalarının ve e-hizmetlerinin manuel incelemeleriyle izliyor. Bir inceleme eksiklik bulduğunda DIGG kuruluşu bilgilendiriyor ve düzeltme istiyor; çözülmezse ihtiyati tedbir dâhil hukuki yollara başvurabiliyor. DIGG, 2023'te üç kamu kurumuna ceza vermeyi değerlendirdiğini bildirdi — bu, yasanın 2019'da yürürlüğe girmesinden bu yana bir ilk olacaktı.

Nasıl uyulur?

• Önce hangi yasanın geçerli olduğunu belirleyin. Bir kamu kurumu, özel bir banka ve küçük bir perakendeci, üç yasanın farklı bileşimlerine tabi.
• Yalnızca WCAG'e göre değil, EN 301 549'a göre denetim yapın. Yalnızca WCAG'e dayalı bir denetim; dokümantasyon, destek hizmetleri ve ürünlerde donanım eksiklerini kaçırabilir.
• Mikro işletme muafiyetinin gerçekten geçerli olup olmadığını kontrol edin. Muafiyet yalnızca hizmetler için geçerli ve büyüklük eşikleri aşıldığında sona eriyor.
• Bir muafiyete dayanmadan önce onu belgeleyin. Belgelenmemiş bir varsayım savunma değildir.
• Kamu kurumuysanız erişilebilirlik beyanınızı yayımlayın. EAA kapsamındaysanız hizmetinizin gerekliliklere nasıl uyduğunu açıklayın. Her iki durumda da bir geri bildirim kanalı sunun.
• Yalnızca 2025 son tarihini değil, geçiş dönemlerini de planlayın. Mevcut ürünler ve sözleşmeler için 2030'a kadar geçiş süresi var.

10.000–10.000.000 SEK

2023:254 sayılı Kanun'un 38. maddesine göre idari para cezası aralığı. Tutar ihlalin ağırlığına ve kapsamına göre belirleniyor. Önemsiz durumlarda ceza verilmiyor.

Para cezası tehditli idari emir (DIGG)

Bir kamu kurumu eksiklikleri makul bir süre içinde gidermezse DIGG idari emir verebiliyor. Bu emir para cezası tehdidiyle desteklenebiliyor.

Kim denetliyor?

Ürünleri ve elektronik iletişim, bankacılık ve e-ticaret hizmetlerini PTS denetliyor. Yolcu taşımacılığında Konsumentverket ve Transportstyrelsen, görsel-işitsel medyada Mediemyndigheten, e-kitaplarda Myndigheten för tillgängliga medier yetkili. Ayrımcılık iddiaları ise EAA'dan ve DOS Kanunu'ndan bağımsız olarak DO'ya iletilebiliyor.

Sık sorulan sorular

İsveç erişilebilirlik hukuku, İsveç dışında kurulu şirketler için de geçerli mi?

Evet; bir şirket İsveç pazarına kapsam dâhilinde ürün sürüyorsa ya da İsveç'teki tüketicilere kapsam dâhilinde hizmet sunuyorsa geçerli. EAA çerçevesi, şirketin merkezinin nerede olduğuna değil, ürün ve hizmetlerin tüketiciye nerede ulaştığına göre uygulanır.

WCAG 2.1 AA İsveç'te yasal bir zorunluluk mu, yoksa yalnızca teknik bir referans mı?

Pratikte yasal bir zorunluluk gibi işliyor; çünkü İsveç hukuku doğrudan ona işaret ediyor — hem DOS Kanunu hem de 2023:254 sayılı Kanun kapsamında atıf yapılan standartlar, EN 301 549 üzerinden WCAG 2.1 AA'yı ölçüt kabul ediyor.

Mikro işletme muafiyeti, küçük bir işletmenin hiçbir erişilebilirlik yükümlülüğü olmadığı anlamına mı geliyor?

Hayır. Muafiyet yalnızca EAA'nın hizmet gerekliliklerinden doğan yükümlülükleri kaldırıyor; küçük bir işletme yine Ayrımcılık Kanunu'nun genel yasağına ya da kapsam dâhilinde donanım üretiyorsa ürüne özgü gerekliliklere tabi olabilir.

Kamu kuruluşları da özel şirketlerle aynı 2025 son tarihine mi tabi?

Hayır. Kamu kurumları 2019'dan beri DOS Kanunu'na tabi — yani EAA kapsamındaki özel sektör ürün ve hizmetleri için geçerli olan 2023:254 sayılı Kanun'un 2025 son tarihinden çok önce.

Hangi İsveç erişilebilirlik yasasının geçerli olduğundan emin olmayan bir kuruluş kime başvurmalı?

En doğrudan başlangıç noktası ilgili sektör düzenleyicisidir — kamu sektörü dijital hizmetleri için DIGG; 2023:254 sayılı Kanun kapsamındaki kuruluşlar için ise sektöre göre PTS, Konsumentverket ya da Transportstyrelsen.