Portekiz Erişilebilirlik Yasaları ve EAA Uyumu

Portekiz erişilebilirlik yasaları neler?

Portekiz erişilebilirliği tek bir kapsamlı kanunla değil, birlikte çalışan üç düzenlemeyle yönetiyor.

Decreto-Lei n.º 83/2018

Kamu kurumlarının web sitelerini ve mobil uygulamalarını kapsıyor.

Decreto-Lei n.º 82/2022

Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nı iç hukuka aktarıyor. Erişilebilirlik yükümlülüklerini özel sektöre — e-ticaret, bankacılık, telekom ve belirli ürün kategorilerine — genişletiyor.

Lei n.º 46/2006

İkisinin de altında, yalnızca dijital ortamlarda değil kamusal ve özel yaşamın tamamında engelli kişileri koruyan genel bir ayrımcılık yasağı kanunu olarak duruyor.

Üç yasa olması işin kapsamını nasıl değiştiriyor?

Bir kuruluşun yükümlülükleri tamamen ne olduğuna ve ne sattığına bağlı.

Bir belediye meclisi yalnızca DL 83/2018'e tabi. Bir banka dijital kanalları için DL 82/2022'ye tabi ve kanaldan bağımsız olarak Lei 46/2006'nın daha geniş ayrımcılık yasağı yükümlülükleriyle bağlı kalıyor.

"Portekiz erişilebilirlik mevzuatı"nı tek bir kontrol listesi gibi ele almak, kuruluşların kendilerine asıl uygulanan düzenlemeyi gözden kaçırmasına yol açan hatadır.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası Portekiz'de nasıl uygulanıyor?

EAA bir AB direktifi. Portekiz'de kendiliğinden yürürlüğe girmiyor — bağlayıcı bir yükümlülük doğurmadan önce Portekiz hukukuna aktarılması gerekti.

Bu aktarım, 6 Aralık 2022'de yayımlanan Decreto-Lei n.º 82/2022 ile gerçekleşti. Portekizli işletmeleri bağlayan asıl hukuk metni, doğrudan AB direktifi değil bu kararname.

Tek bir başlangıç tarihi değil, kademeli bir takvim

Piyasaya sürülen yeni ürün ve hizmetler için temel uyum son tarihi 28 Haziran 2025'ti. Bu aynı zamanda EAA'nın, direktifin kendi takvimine göre AB genelinde uygulanabilir hâle geldiği tarih.

DL 82/2022'den önce Portekiz'in bağlayıcı tek dijital erişilebilirlik yasası DL 83/2018'di ve yalnızca kamu kurumlarına uygulanıyordu. Özel şirketleri ilk kez kapsama alan düzenleme DL 82/2022 oldu.

Portekiz'in erişilebilirlik yasalarına kimler uymak zorunda?

Yükümlülükler, kuruluşun üstlendiği role göre farklı düşüyor. Kafa karışıklığının çoğu bu rollerin birbirine karıştırılmasından doğuyor.

Kamu kurumları

Bakanlıklar, belediye meclisleri, devlet üniversiteleri ve kamu hastaneleri web siteleri ve mobil uygulamaları için doğrudan bağlı. Uyum isteğe bağlı ya da sektöre göre kademeli değil — yasa kamu yönetimini tanımı gereği kapsıyor.

Kapsamdaki ürünlerin üreticileri

Bilgisayar, akıllı telefon, e-okuyucu ya da ATM ve bilet makinesi gibi self servis terminal üreten şirketlerin, bu ürünleri Portekiz pazarına sürmeden önce gereklilikleri karşılaması ve bunu nasıl yaptıklarını gösteren teknik dokümantasyonu bulundurması gerekiyor.

Kapsamdaki sektörlerde hizmet sağlayıcılar

E-ticaret işletmecileri, bankalar ve ödeme sağlayıcıları, elektronik haberleşme operatörleri ile belirli görsel-işitsel ve yolcu taşıma bilgi hizmetleri sağlayıcıları. Bunlar işlettikleri her ürün ya da kanal için değil, yasanın tanımladığı dijital ve hizmet sunumu boyutları için bağlı.

EAA'nın kapsam dışı sektörlerindeki işletmeler

Listelenen ürün kategorilerinden birinin üreticisi olmayan ve listelenen hizmetlerden birini sunmayan bir şirket, DL 82/2022 ile doğrudan bağlı değil. Yine de müşterilerine davranışında Lei 46/2006'nın genel engelli ayrımcılığı yasağına tabi kalıyor.

Hangi ürün ve hizmetler kapsama giriyor?

DL 82/2022'nin kapsamı genel bir "dijital ürünler" kuralıyla değil, belirli kategorilerle tanımlanıyor. Kapsamda olduğunu varsaymak yerine asıl listeyi kontrol etmenin önemi buradan geliyor.

Ürünler

• Bilgisayarlar ve işletim sistemleri
• Akıllı telefonlar
• E-okuyucular
• Self servis terminaller — ATM'ler, bilet ve check-in makineleri ile ödeme terminalleri dâhil

Hizmetler

• E-ticaret
• Bankacılık ve finansal hizmetler
• Elektronik haberleşme hizmetleri
• Dijital erişime bağlı görsel-işitsel medya ve yolcu taşıma hizmeti unsurları

Bir perakendecinin kendi web sitesi, e-ticaret kapsamdaki hizmetlerden biri olarak sayıldığı için DL 82/2022'ye tabi oluyor. Kamu kurumları için DL 83/2018'de olduğu gibi "web siteleri" özel sektörde bir kategori olarak kapsandığı için değil.

Bir kuruluşun faaliyeti bu kategorilerin sınırına yakınsa, kapsamı güncel yasa metniyle teyit edin. Kapsam, genel bir dijital erişilebilirlik kuralıyla değil hizmet hizmet tanımlanıyor.

Dijital ürün ve hizmetlere hangi erişilebilirlik gereklilikleri uygulanıyor?

Hem kamu hem özel rejimde alttaki teknik ölçüt büyük ölçüde aynı standart. Farklı olan, bunu talep eden hukuki düzenleme.

Web siteleri ve mobil uygulamalar

Kamu kurumları için DL 83/2018, web sitelerinin ve mobil uygulamaların WCAG 2.1 AA seviyesini karşılamasını şart koşuyor. Varsayılan olarak bir kamu kurumunun dijital içeriğinin neredeyse tamamı için geçerli.

Özel kuruluşlar için DL 82/2022, bir web sitesine ya da uygulamaya yalnızca sunduğu kapsam dâhilindeki hizmet üzerinden ulaşıyor. Bir bankanın çevrim içi bankacılık portalı, banka web sitesi işlettiği için değil, çevrim içi bankacılık kapsamdaki bir finansal hizmet olduğu için kapsama giriyor.

Bu fark, bir uyum projesinin kapsamını belirlerken önem kazanıyor. Bir kamu kuruluşu genellikle sitesinin tamamını değerlendirmek zorunda. Özel bir şirketin ise genellikle kapsamdaki hizmete bağlı belirli sayfaları, akışları veya uygulama ekranlarını ayırması gerekiyor.

Erişilebilirlik standartları

Her iki yasanın arkasındaki teknik standart, BİT erişilebilirliğine ilişkin Avrupa uyumlaştırılmış standardı EN 301 549. Web içeriği bölümlerinde WCAG 2.1 AA seviyesini yansıtıyor.

EN 301 549'u karşılamak, kuruluşa yasal gereklilikle uygunluk karinesi sağlıyor. Kamu yönetimi kurumlarının atıfta bulunduğu doğrulayıcı araçlar dâhil, Portekiz'deki rehberlerin çoğunun ayrı ve yerel bir standart yerine doğrudan WCAG 2.1 AA ölçütlerine göre test yapmasının nedeni bu.

Donanım ya da gömülü yazılım gibi web içeriğinin ötesinde bileşenleri olan ürünler, EN 301 549'un yalnızca WCAG'in ele almadığı diğer bölümlerinden yararlanıyor.

Erişilebilirlik beyanı

DL 83/2018 kapsamındaki kamu kurumlarının bir erişilebilirlik beyanı yayımlaması gerekiyor. Beyan; uyum durumlarını, henüz erişilebilir olmayan içerikleri ve nedenlerini, ayrıca vatandaşların karşılaştıkları engelleri bildirebileceği bir yolu kapsıyor.

DL 82/2022 kapsamında özel hizmet sağlayıcıları benzer ama farklı bir yükümlülük taşıyor. Ürün ya da hizmetlerinin geçerli gereklilikleri nasıl karşıladığını gösteren bilgi ve açıklamaları erişime açmak zorundalar. Yasa bunu, kamu sektöründeki anlamıyla adı konmuş bir "erişilebilirlik beyanı" yerine hizmete ilişkin bir belgeleme yükümlülüğü olarak çerçeveliyor.

Herhangi bir şey yayımlamadan önce kendi sektörünüz için gereken tam biçimi DL 82/2022'nin güncel metniyle teyit edin.

Kuruluşlar Portekiz'in erişilebilirlik gerekliliklerine nasıl uyabilir?

Uyum tek seferlik bir bildirim değil. Bir ürün ya da hizmetin bugün nerede durduğunu değerlendirmekle başlayan ve ancak ondan sonra belgelemeye ve sürekli izlemeye geçen bir sıralama.

Uyum durumunun belirlenmesi

Herhangi bir şey yayımlanmadan ya da iddia edilmeden önce kuruluşun, geçerli standarda göre gerçek bir değerlendirme yapması gerekiyor.

DL 82/2022 kapsamında üreticilerin, bir ürün piyasaya ulaşmadan önce erişilebilirlik gerekliliklerine göre uygunluk değerlendirmesi yapması ve bu değerlendirmenin nasıl yapıldığını gösteren teknik dokümantasyonu saklaması gerekiyor.

DL 83/2018 kapsamındaki kamu kurumları da kendi dijital varlıkları için benzer bir süreçten geçiyor. WCAG 2.1 AA'ya göre test edip sonucu — tam uygunluk, kısmi uygunluk ya da uygunsuzluk — erişilebilirlik beyanında yayımlanan uyum durumu olarak kaydediyorlar.

İzleme usulleri

Uyum durumu bir kez belirlenip bırakılan bir şey değil. Alttaki ürün, hizmet ya da web sitesi her değiştiğinde yeniden kontrol edilmesi gerekiyor.

Kamu kurumları için AMA (Agência para a Modernização Administrativa), DL 83/2018'e uyumu tek bir denetimle değil, sürekli olarak izliyor.

Özel sektörde izleme, ilgili kategoriden sorumlu sektörel düzenleyicinin sürekli yürüttüğü piyasa gözetimi biçiminde işliyor: finansal hizmetlerde Banco de Portugal ve CMVM, elektronik haberleşmede ANACOM, e-ticaret, ekipman ve self servis terminallerde ASAE. Instituto Nacional para a Reabilitação (INR, I.P.), bu düzenleyicilerin topladığı bilgilere erişim hakkına sahip.

Yeni bir sürüm, yeniden tasarlanmış bir ödeme akışı ya da güncellenmiş bir uygulama sürümü, uyum sorusunu yeniden açar. Aylar önceki bir sonuç geçerliliğini korumaz.

Uyumu ayakta tutan önlemler

Yasal asgariyi karşılamak ile zaman içinde uyumlu kalmak farklı alışkanlıklar gerektiriyor. Çoğu kuruluşun eksik yatırım yaptığı yer ikincisi.

• Şikâyet geldikten sonra değil, yayına almadan önce yapılandırılmış denetimler yapın — otomatik testi (Portekiz kamu yönetiminin atıfta bulunduğu AccessMonitor gibi araçlar WCAG 2.1 uygunluğunu kontrol eder) taramaların yakalayamadığı şeyler için manuel testle birleştirin: mantıklı okuma sırası ya da gerçekten kullanılabilir odak göstergeleri gibi.
• Erişilebilirlik kontrollerini geliştirme ve satın alma süreçlerine yerleştirin — klavyeyle gezinme sorununu tasarım incelemesinde yakalamak, ürün her müşteriye ulaştıktan sonra düzeltmekten çok daha ucuzdur.
• Geri bildirim kanalını süs değil, işler tutun — insanların gerçekten ulaşamadığı bir bildirim mekanizması, ister bir kamu kurumunun erişilebilirlik beyanındaki iletişim yolu olsun ister özel bir hizmetin müşteri destek kanalı, yasanın ona yüklediği amacı boşa çıkarır.
• Her anlamlı değişiklikten sonra yeniden test edin — yeni bir bileşen, şablon ya da uygulama sürümü, önceki bir denetimde çözülmüş bir engeli sessizce geri getirebilir.

Portekiz'de erişilebilirlik uyumu nasıl denetleniyor?

Denetim tek bir erişilebilirlik düzenleyicisinde toplanmak yerine birkaç kuruma dağılmış durumda. Hangisinin devreye gireceği sektöre ve söz konusu yasaya bağlı.

Yetkili kurumlar

• AMA (Agência para a Modernização Administrativa) — kamu sektörünün DL 83/2018'e uyumunu izliyor ve kamu kurumlarının uygunluk testinde kullandığı teknik rehberlik ile doğrulama araçlarını sağlıyor.
• INR, I.P. (Instituto Nacional para a Reabilitação) — Lei n.º 46/2006'nın ayrımcılık yasağı hükümleri kapsamındaki şikâyetleri alıp yönlendiriyor ve DL 82/2022'yi uygulayan sektörel kurumlardan bilgi alma hakkına sahip.
• Banco de Portugal ve CMVM — DL 82/2022 kapsamındaki bankacılık, ödeme ve finansal hizmetlerde erişilebilirlik uyumunu denetliyor.
• ANACOM — elektronik haberleşme operatörleri için erişilebilirlik uyumunu düzenliyor ve denetliyor.
• ASAE (Autoridade de Segurança Alimentar e Económica) — e-ticaret, ekipman ve yazılım ile self servis terminalleri denetliyor; Azorlar ve Madeira'da aynı rolü bölgesel muadilleri üstleniyor.
• Diğer sektörel otoriteler — Autoridade da Mobilidade e dos Transportes ve Turismo de Portugal gibi kurumlar, kendi mevcut düzenleyici yetki alanları içinde ulaşım ve turizmle ilgili hizmetleri ele alıyor.

Yaptırımlar

DL 82/2022, uyumsuzluğu bir contraordenação — idari kabahat — olarak ele alıyor ve tek bir sabit ceza yerine ihlalin ne kadar ciddi görüldüğüne göre kademeli cezalar öngörüyor.

Daha ağır kademe için bildirilen rakamlar, gerçek kişilerde yaklaşık 2.000–3.740 €, şirketlerde ise yaklaşık 24.000–44.891 € aralığında. Daha hafif ihlaller için ayrı ve daha düşük bir kademe uygulanıyor.

Bu rakamlar, periyodik olarak güncellenen genel bir idari kabahat üst sınırına bağlı. Risk planlamasında bunlara dayanmadan önce DL 82/2022'nin güncel yayımlanmış metniyle teyit edin.

Yan yaptırımlar

DL 82/2022, cezaya ek olarak yan yaptırımlara da izin veriyor. Kararın ihlalcinin masrafıyla yayımlanması her durumda uygulanıyor. Ağırlık ve kusura göre kamu ihalelerinden men ya da kamu desteği alma hakkından yoksun bırakma da gündeme gelebiliyor.

Ayrı bir rejim: Lei n.º 46/2006

Lei n.º 46/2006, engelli ayrımcılığını ayrıca yasaklıyor ve cezalandırıyor. Şikâyetler INR, I.P.'ye yapılabiliyor. INR şikâyeti konuya göre yetkili müfettişliğe veya düzenleyici kuruma yönlendiriyor. Soruşturmayı ve cezayı bu kurum yürütüyor.

Lei 46/2006 ceza tutarları

Cezalar asgari ücrete endeksli. Gerçek kişiler için asgari ücretin 5–10 katı, tüzel kişiler için 20–30 katı. Asgari ücret her yıl güncellendiği için tutarlar da değişiyor. Güncel tutarı o yılın asgari ücretiyle hesaplayın.

Portekiz hukuku engelli kişileri nasıl koruyor?

Lei n.º 46/2006, Portekiz'in erişilebilirlik kurallarının altındaki temel. Engelli kişileri dijitale özgü yasalardan çok daha geniş biçimde koruyor.

Doğrudan ayrımcılığı — engelli birine, engeli olmayan benzer bir kişiden daha kötü davranmayı — ve tarafsız görünen bir kuralın pratikte engelli kişileri dezavantajlı duruma düşürdüğü dolaylı ayrımcılığı yasaklıyor. Yasa kamu ve özel kuruluşları aynı şekilde bağlıyor; mal ve hizmetlere erişimi, eğitimi, istihdamı ve diğer ekonomik ve sosyal hakları kapsıyor.

DL 83/2018 ve DL 82/2022, ayrı bir hukuk geleneği olarak değil, bu daha geniş ilkenin tek bir alana özgü uygulamaları olarak okunabilir. Erişilebilir olmayan bir web sitesi yalnızca WCAG'e teknik bir uygunsuzluk değildir. Koşullara göre, Lei 46/2006'nın ele almak için yazıldığı türden pratik bir engel de olabilir.

Bir engel nereye bildirilir?

INR, I.P.

Genel engelli ayrımcılığı şikâyetleri, e-postayla gönderilen bir şikâyet formu aracılığıyla INR'ye iletilir. INR şikâyeti yetkili olan kuruma yönlendirir ve Lei n.º 46/2006'nın o yıl nasıl uygulandığını özetleyen yıllık bir rapor yayımlar.

Erişilebilirlik beyanı

Bir kamu sektörü web sitesi ya da uygulamasındaki engel için, her kamu kurumunun DL 83/2018 kapsamında yayımladığı beyan tam da bu amaçla kendi geri bildirim mekanizmasını içerir.

Sektörel otorite

DL 82/2022 kapsamındaki bir ürün ya da hizmete bağlı engel için şikâyet, o kategoriden sorumlu otoriteye gider. Tüketici ve engelli dernekleri de etkilenen kişi adına başvurabilir.