Slovenya Erişilebilirlik Yasaları: ZDSMA ve ZDPSI

Slovenya'da geçerli başlıca erişilebilirlik yasaları neler?

Slovenya'da dijital erişilebilirliği iki ulusal yasa düzenliyor. Farklı kuruluşları kapsıyorlar.

Web ve Mobil Uygulamalar Erişilebilirliği Kanunu (ZDSMA)

2018'den beri yürürlükte. 2016/2102 sayılı AB Direktifi'ni iç hukuka aktarıyor ve kamu sektörü web siteleri ile mobil uygulamalarına uygulanıyor.

Engelli Kişiler İçin Ürün ve Hizmetlerin Erişilebilirliği Kanunu (ZDPSI)

28 Haziran 2025'ten beri yürürlükte. Avrupa Erişilebilirlik Yasası'nı ((AB) 2019/882 sayılı Direktif) aktarıyor ve erişilebilirlik yükümlülüklerini ilk kez özel işletmelere genişletiyor.

Ortak teknik standart

Her iki yasa da aynı ölçütü işaret ediyor: Avrupa standardı EN 301 549'a dâhil edilmiş hâliyle WCAG 2.1 AA seviyesi.

Bu ortak standart pratikte önemli. ZDSMA'nın kamu sektörü gerekliliklerini karşılamak üzere geliştirilen bir web sitesi, ZDPSI'nin benzer bir özel sektör hizmetinden beklediğiyle büyük ölçüde zaten hizalıdır.

İki yasanın ayrıldığı noktalar

ZDSMA ile ZDPSI kapsam ve denetim açısından farklılaşıyor.

ZDSMA, Dijital Dönüşüm Bakanlığı'na bağlı Slovenya Cumhuriyeti Bilgi Toplumu Müfettişliği tarafından denetleniyor. ZDPSI ise Piyasa Müfettişliği'nin (TIRS) yetkisinde.

Halka açık bir devlet hizmeti bir kurumla, düzenlemeye tabi ürün ya da hizmet satan özel bir şirket diğeriyle muhatap olur.

Slovenya'nın erişilebilirlik yasalarına kimler uymak zorunda?

Kamu kurumları

Devlet kurumları, belediyeler ve kamu kuruluşları doğrudan bağlı. Büyüklük eşiği ya da muafiyet yok. Bir kuruluş kamu sektörünün parçasıysa web siteleri ve uygulamaları yasa kapsamındadır.

Kapsamdaki özel işletmeler

Üreticiler, ithalatçılar, dağıtıcılar ve hizmet sağlayıcılar, ürün ya da hizmetleri düzenlemeye tabi bir kategoriye girip Slovenya pazarına ulaştığı anda ZDPSI'yi karşılamak zorunda.

Hizmet sunan mikro işletmeler

Slovenya, hizmet sağlayıcı olarak faaliyet gösteren mikro işletmeleri muaf tutuyor. Çevrim içi rezervasyon hizmeti sunan çok küçük bir işletme, daha büyük bir rakibi gibi bağlı değil.

Muafiyet fiziksel ürünlerin üreticilerini, ithalatçılarını ya da dağıtıcılarını kapsamıyor. Onlar büyüklüklerine bakılmaksızın kapsamda kalıyor.

Slovenya'ya satış yapan yabancı şirketler

Slovenya dışında ya da AB dışında kurulu bir işletme, kapsam dâhilinde bir ürün ya da hizmeti Sloven tüketicilerin önüne koyuyorsa yine ZDPSI'ye tabi. Kapsamı belirleyen, şirketin nerede kurulu olduğu değil, müşterinin nerede bulunduğudur.

Hangi dijital ürün ve hizmetler gereklilikleri karşılamak zorunda?

ZDPSI belirli kategorileri sayıyor. "Dijital erişilebilirliği" genel bir kavram olarak düzenlemiyor. Yalnızca bu listedeki ürün ve hizmetler yasal yükümlülük taşıyor.

• E-ticaret web siteleri ve uygulamaları — gezinme, ödeme ve hesap yönetiminin ekran okuyucuyla ya da yalnızca klavyeyle çalışması gerekiyor.
• Tüketici bankacılığı hizmetleri — çevrim içi bankacılık, ATM'ler ve ilgili arayüzler; havale ve bakiye sorgulama gibi günlük işlemler dâhil.
• Elektronik haberleşme hizmetleri — telekom ve internet sağlayıcılarının hesap yönetimi ve destek için kullandığı uygulama ve portallar.
• Görsel-işitsel medya hizmetleri — bir yayıncının izleme uygulaması gibi, televizyon ve isteğe bağlı video içeriğine erişim sağlayan platformlar.
• E-kitaplar ve okuma yazılımları — hem dosya biçiminin hem de okuma uygulamasının yardımcı teknolojiyi desteklemesi gerekiyor.
• Self servis terminaller — ATM'ler, bilet makineleri ve check-in kioskları; fiziksel arayüzün görmeye ya da ince motor kontrole dayanmadan kullanılabilir kalması gerekiyor.
• Yolcu taşıma bilgilendirmesi ve biletleme — hava, otobüs, demir yolu ve su yolu taşımacılığı için web siteleri, uygulamalar ve elektronik biletleme. Kentsel, banliyö ve bölgesel taşımacılık daha hafif yükümlülükler taşıyor.
• 112 acil çağrı numarasına erişim — bir acil çağrının, arayanın engelinden bağımsız olarak yanıtlanabilir ve anlaşılabilir olması gerekiyor. Slovenya'nın bu gerekliliği tam olarak uygulamak için 2027'ye kadar süresi var.

Bu listenin dışındaki bir ürün ya da hizmet — e-ticaret, bankacılık veya ulaşım işlevi olmayan genel bir tanıtım web sitesi gibi — ZDPSI ile doğrudan düzenlenmiyor. Yine de WCAG'i izlemek iyi bir uygulama olmayı sürdürüyor.

Kuruluşların karşılaması gereken erişilebilirlik gereklilikleri neler?

Hem ZDSMA hem ZDPSI aynı dört WCAG ilkesine dayanıyor. İçeriğin algılanabilir, kullanılabilir, anlaşılabilir ve sağlam olması gerekiyor.

Pratikte bu; yeterli renk kontrastı, tam klavye kullanılabilirliği, anlamlı alternatif metin, video altyazıları ve yardımcı teknolojinin güvenilir biçimde yorumlayabileceği işaretleme demek.

İki yasa derinlik açısından nasıl farklılaşıyor?

İki yasa, teknik gerekliliklerinin ne kadar ayrıntıya indiği konusunda farklılaşıyor.

ZDSMA, WCAG'i büyük ölçüde yazıldığı gibi uyguluyor; çünkü bir web sitesi, kim işletirse işletsin bir web sitesidir. ZDPSI ise bunun yerine düzenlemeye tabi her kategoriye özel gereklilikler belirliyor.

Bir self servis terminalin, bir bankacılık web sitesinden farklı olarak kulaklık girişine ve dokunsal kumandalara ihtiyacı var. Bu yüzden EN 301 549 gerekliliklerini her yere aynı düz kontrol listesini uygulamak yerine ürün ve hizmet türüne göre ayırıyor.

Erişilebilirlik beyanı

Erişilebilirlik beyanı yayımlanmış bir belgedir. Bir web sitesinin ya da uygulamanın gerekli standarda ne ölçüde uyduğunu ve neyin henüz uyumlu olmadığını anlatır.

ZDSMA kapsamında kamu kurumlarının böyle bir beyan yayımlaması zorunlu. Beyanın yalnızca seçilmiş sayfaları değil, sitenin tamamını kapsaması gerekiyor.

Uygun bir beyan bir uygunluk durumu bildirir: tam uyumlu, kısmen uyumlu ya da uyumsuz. Ayrıca eksik kalan içerikleri gerekçeleriyle birlikte listeler.

Sık görülen gerekçeler arasında, belirli eski içerikleri düzeltmenin faydasını aşan bir maliyet getirdiği orantısız yük ile dar bir uzman kitleye yönelik belgeler gibi yasanın kapsamı dışında kalan içerikler bulunuyor.

Beyanın ayrıca kullanıcıların erişilebilirlik engellerini bildirebileceği bir yol içermesi gerekiyor. Bilinen eksiklerin listesini yayımlamak, ancak fark edilmemiş olanların bildirilebileceği bir kanal varsa işe yarar.

Kuruluşlar uyumu nasıl sağlayabilir?

Uyum tek bir eylem değil. Birbirine bağlı üç aşamalı bir sıralama. Bunları atlamak ya da sırasını değiştirmek, kâğıt üzerinde tamamlanmış görünen ama gerçek bir kullanıcı dayandığında ayakta kalmayan bir erişilebilirlik çalışması üretme eğiliminde.

Erişilebilirlik denetimi

Denetim, herhangi bir düzeltme yapılmadan önce kuruluşun WCAG 2.1 AA karşısında gerçekte nerede durduğunu ortaya koyar.

Otomatik tarama ile manuel testin bir arada kullanılması en iyi sonucu verir. Otomatik araçlar yapısal sorunları çok sayıda sayfada hızla yakalar: eksik etiketler, kontrast hataları. Ancak başlık yapısının mantıklı olup olmadığını ya da bir ekran okuyucu kullanıcısının ödeme akışını tamamlayıp tamamlayamadığını değerlendiremezler.

İyileştirme

Her sorun aynı takvimde giderilmez. Belirleyici etken, sorunun bir tabloda nasıl göründüğü değil, gerçek bir kullanıcı üzerindeki etkisidir.

Temel bir görevi tamamen engelleyen bir sorun — klavye kullanıcısının ulaşamadığı bir ödeme düğmesi — bir sonraki sürümden önce giderilmelidir. Geçici çözümü olan bir sorun normal bir sprinte alınabilir. Tamamen görünüşe ilişkin eksikler kaydedilip toplu olarak ele alınır.

İzleme

Erişilebilirlik uyumunun bitiş çizgisi yoktur. Yeni içerik, yeni özellikler ve tasarım değişiklikleri uygunluk sorusunu sürekli yeniden açar.

Döngüyü yeniden başlatan şey nadiren bir takvim tarihidir. Genellikle belirli bir tetikleyicidir: yeni bir özelliğin yayına alınması, bir tasarım sistemi bileşeninin güncellenmesi ya da WCAG'in yeni bir sürüme geçmesi.

Denetimin gerçekte neyi kapsadığını belirtin

Bir denetim kendi kapsamını belirtmelidir. Sayfa şablonlarından temsilî bir örneklemi test eden bir raporun, her sayfanın kontrol edildiği izlenimi vermek yerine bunu açıkça söylemesi gerekir.

Abartılmış bir denetime dayanan bir uyum kararı, hatalı bilgiyle alınmış bir karardır.

Tamamlanmış tek bir denetimi kalıcı bir başarı saymak, kuruluşların denetimi geçtikten bir yıl içinde yeniden uyumsuz duruma düşmesinin en yaygın nedenidir. Son denetimini geçen bir ürün, incelenmemiş tek bir şablon değişikliğinin ardından bir sonrakinde kalabilir.

Uyumsuzluğun yaptırımları neler?

Yaptırımlar hangi yasanın geçerli olduğuna ve hangi kurumun denetlediğine göre değişiyor. ZDSMA ve ZDPSI ayrı yaptırım rejimleri taşıyor. ZDPSI'de ceza; ürün mü hizmet mi olduğuna, kuruluşun türüne ve büyüklüğüne göre farklılaşıyor.

Ürünler (ZDPSI md. 34)

• 3.000–40.000 € — üretici, ithalatçı veya yetkili temsilci tüzel kişi.
• 2.000–15.000 € — aynı rolde şahıs işletmesi.
• 1.200–4.000 € — tüzel kişinin sorumlu kişisi.
• 1.200–3.000 € — distribütör tüzel kişi.

Hizmetler: e-ticaret ve bankacılık (ZDPSI md. 39–40)

• 500–5.000 € — tüzel kişi.
• 1.000–10.000 € — orta veya büyük şirket.
• 250–2.500 € — şahıs işletmesi (e-ticaret).
• 50–250 € — sorumlu kişi.

Kim denetliyor?

Ürünleri ve e-ticareti Piyasa Müfettişliği (TIRS) denetliyor. Elektronik iletişim, görsel-işitsel medya ve e-kitaplarda yetkili AKOS. Bankacılıkta Banka Slovenije ve diğer finans otoriteleri devrede.

Cezanın ötesindeki maliyetler

Denetim makamı uyumsuzluğun giderilmesini emredebilir. Ürünlerde piyasaya arzı kısıtlayabilir, ürünü geri çağırabilir ya da satıştan çektirebilir. Bu, çoğu zaman bir işletme için cezanın kendisinden daha sarsıcıdır.

AB genelindeki eğilim

Slovenya'nın yaklaşımı daha geniş bir AB eğiliminin parçası. Fransa'da engelli hakları dernekleri Kasım 2025'te dört büyük perakendeciye dava açtı. Dava, çevrimiçi alışveriş hizmetlerinin erişilemezliği gerekçesiyle Paris'te genel yargı mahkemesinde görülüyor.

Bu yasalar engelli kişiler için erişilebilirliği nasıl iyileştiriyor?

Slovenya, nüfusunun %13,1'inin bir tür engelle yaşadığını bildiriyor. Erişilebilirlik hukuku, eskiden gönüllü bir tasarım tercihi olan şeyi uygulanabilir bir asgari düzeye dönüştürüyor.

ZDSMA ve ZDPSI'den önce bir devlet web sitesinin ya da bankacılık uygulamasının ekran okuyucuyla çalışıp çalışmadığı tamamen o kuruluşun bunu önceliklendirmeyi seçip seçmediğine bağlıydı. Artık tanımlı bir dijital ürün ve hizmet kümesinin, şirketlerin bireysel öncelikleri ne olursa olsun bu asgari düzeyi karşılaması gerekiyor.

Günlük bir görevi tamamlamak için yardımcı teknolojiye bağımlı olan biri açısından bu, anlamlı ölçüde farklı bir güvence.

Tek bir iyileşme, iki sektör

İki yasalı yapı, iyileşmenin tek bir sektörle sınırlı kalmadığı anlamına geliyor.

ZDSMA, engelli kişilere devlet hizmetlerine işleyen bir erişim sağlamıştı. ZDPSI aynı beklentiyi, insanların en az onun kadar sık kullandığı özel sektör hizmetlerine — çevrim içi bankacılık, çevrim içi alışveriş, e-kitaplar ve ulaşım rezervasyonlarına — genişletiyor.

Hangi erişilebilirlik özellikleri engelli kişileri destekliyor?

• Ekran okuyucuyla uyumlu işaretleme — başlıkların, etiketlerin ve anlamsal HTML'in doğru kullanımı, ekran okuyucunun bir sayfayı tek bir ayrışmamış metin bloğu gibi okumak yerine yapısını ve içeriğini doğru biçimde duyurmasını sağlar.
• Tam klavye kullanılabilirliği — her etkileşimli öğeye faresiz ulaşılabilmesi ve kullanılabilmesi gerekir. Bu; klavyeyle, anahtar cihazla ya da sesle gezinen kullanıcılar için önemlidir.
• Altyazılar ve deşifre metinleri — sağır ve işitme güçlüğü olan kullanıcıların, işiten bir kullanıcının ses kanalından edindiği bilgiye erişmesini sağlar.
• Yeterli renk kontrastı — metin ve arayüz öğelerinin, az gören ya da renk körü kullanıcılar için okunabilir kalması adına arka planına karşı yeterli kontrasta ihtiyacı vardır.
• Yalın ve öngörülebilir dil ile gezinme — tutarlı menüler ve açık yönergeler, bilişsel ya da öğrenme engeli olan kullanıcılar ve alışık olmadığı bir yardımcı teknolojiyi kullanan herkes için bilişsel yükü azaltır.
• Erişilebilir self servis terminaller — dokunsal düğmeler, sesli yönlendirme için kulaklık girişleri ve farklı bakış açılarından okunabilen ekranlar, kullanıcıların ATM ve bilet makinelerini bağımsız kullanmasına imkân tanır.
• Acil durum ve müşteri iletişiminde işaret dili erişimi — gerekli olduğu yerde, sağır kullanıcıların acil ya da zamana duyarlı bilgiyi aktarmak için üçüncü bir kişiye bağımlı kalmamasını sağlar.

Her özellik farklı bir engeli ele alıyor. Erişilebilirlik uyumunun tek bir geçti/kaldı hükmüyle değil, ölçüt ölçüt değerlendirilmesinin nedeni bu. Bir ürün klavyeyle gezinmeyi iyi desteklerken altyazıya bağımlı kullanıcılar için hâlâ yetersiz kalabilir. İki eksiğin de kapatılması için ayrı ayrı ele alınması gerekir.