Braille alfabesi nedir?

Braille alfabesi nedir?

Braille alfabesi, görme engelli bir Fransız tarafından geliştirilen ve görme engelli ya da az gören bireylerin dokunarak okumasını sağlayan bir yazı sistemidir. Bu alfabe, Braille ekranlarla kullanıldığında 8 noktadan, kâğıda yazıldığında ise 6 noktadan oluşur.

Braille alfabesini kim, ne zaman bulmuştur?

Braille alfabesi, görme engelli bir öğretmen olan Louis Braille tarafından tasarlanmış ve ilk kez 1821'de tanıtılmıştır. Louis Braille bu sistemi geliştirirken, başlangıçta şifreli askerî iletişim için tasarlanan ve Charles Barbier tarafından oluşturulan "gece yazısı" sisteminden esinlenmiştir.

Braille'in kendinden önceki sistemlerden temel farkı, dokunma duyusu aracılığıyla çok daha hızlı okumaya imkân vermesidir.

Braille okumak için hangi duyu organı kullanılır?

Braille metinlerin okunmasında dokunma duyusu belirleyici rol oynar. Alfabe parmak uçlarıyla okunur. Dokunma duyusu yaşla birlikte duyarlılığını yitirebildiği için, çocukların Braille metin okumayı ilköğretim yıllarında öğrenmesi özellikle önemlidir.

Braille alfabesinin yapısı ve özellikleri nedir?

Braille alfabesi, yaygın olarak altı noktalı hücre diye bilinen iki sütun ve üç satırdan oluşur. Bu altı noktanın farklı dizilişleriyle 64 benzersiz bileşim üretilebilir.

Braille alfabesinde harfler nasıldır?

Harflerin Braille'de nasıl temsil edildiği, kullanılan alfabeye göre değişir. Türkçe Latin alfabesini kullandığı için Türkçe Braille, Latin temelli alfabe kullanan diğer ülkelerdeki Braille sistemleriyle birçok benzerlik taşır.

Braille alfabesinde sayılar nasıldır?

Sayıların Braille'de gösterimi, kullanılan yazı sistemine göre farklılaşır. Yine de çoğu durumda sayıların önüne bir sayı işareti konulması gerekir.

Braille sisteminde sayılar ve harfler aynı nokta örüntüleriyle oluşturulur. Bu nedenle sayıları harflerden ayırmak için bir sayı göstergesi kullanılır.

Braille alfabesi harf ve sayıların yanı sıra noktalama işaretlerini, müzik notalarını, bilimsel sembolleri ve diğer özel karakterleri de destekler. Bu çok yönlü yapı Braille'i benzersiz ve kapsamlı bir yazı sistemi hâline getirir. Braille belirli bir dil için tasarlanmamıştır; farklı diller için Braille kodları üretmeye uyarlanabilen, dünya genelinde kullanılan bir kodlama sistemidir. Arap, Asya ve Doğu dillerinin her birinin kendi yazı sistemine göre tasarlanmış Braille sistemleri vardır.

Braille nasıl okunur ve yazılır?

Braille sisteminin türü ya da kullanıldığı ülke ne olursa olsun, Braille sağdan sola yazılır ve soldan sağa okunur.

Braille metni okumak için kişi parmaklarını kâğıt üzerinde gezdirir ve harfleri ile sembolleri oluşturan kabartma nokta örüntülerini tanır.

Braille öğrenmeye nasıl başlanır?

Doğuştan görme engelli bireyler için Braille'i ilkokul döneminde öğrenmek, eğitsel gelişimleri açısından şarttır.

Çocuk görme engelliler okuluna devam ediyorsa uygun bir Braille eğitim programı genellikle hâlihazırda bulunur. Ancak kaynaştırma eğitimi alan öğrenciler, Braille'i etkili biçimde öğrenmek için çoğu zaman özel eğitim kurumlarından destek almaya ihtiyaç duyar.

Gören bir kişi Braille'i nasıl okuyabilir?

Gören bireyler, özel eğitim merkezlerinde öğretmenlik yapmak da dâhil olmak üzere çeşitli amaçlarla Braille eğitim kurslarına katılarak Braille öğrenebilir.

Yaş ilerledikçe Braille'i dokunarak anlamak zorlaşabilir. Böyle durumlarda kişi metni dokunarak okumak yerine, kâğıttaki kabartma noktaların görsel dizilişine bakarak tanıyabilir.

Braille kısaltmaları nedir?

Braille ile yazmak genellikle Latin alfabesiyle yazmaktan çok daha uzun sürer. Bu nedenle her dil için farklı kısaltma sistemleri geliştirilmiştir. Bu kısaltmalar tek bir hücreden ya da birden fazla hücrenin bileşiminden oluşabilir ve bağlama göre tam bir kelimeyi, bir heceyi ya da bir kelime sonunu karşılayabilir. Örneğin Türkçe Braille'de yaygın kullanılan kısaltma sistemi şunları içerir:

Tek hücreli kısaltmalar

Tek bir Braille karakteriyle yazılır ve her karakter bir kelimeyi karşılar. Örneğin "A" harfi "aynı" kelimesini temsil eder.

İki hücreli kısaltmalar

İki Braille karakterinin birleştirilmesiyle oluşturulur ve her bileşim farklı bir kelimeyi karşılar. Örneğin "B" ve "D" harflerinin birlikte yazılması "Beden" kelimesini temsil eder.

Hece kısaltmaları

Belirli Braille nokta bileşimleriyle oluşturulur ve her biri kelime içindeki bir heceyi karşılar.

Ek kısaltmaları

Farklı Braille nokta bileşimleriyle oluşturulur ve genellikle cümle sonlarında kelime sonlarını ve ekleri karşılamak için kullanılır.

Braille yazmak için hangi araçlar kullanılır?

Braille yazmakta kullanılan araçlar yazım yöntemine göre değişir. Elle yazım için Braille yazı tabletleri ve Braille daktiloları kullanılabilir. Tablet kullanılırken kabartma noktaları oluşturmak için çivi uçlu sivri bir kalem de gerekir.

Braille yazı tableti nasıl kullanılır?

Braille yazı tabletleri farklı boyutlarda bulunur. İlköğretim döneminde öğrenciler genellikle 4 ya da 8 satır içeren küçük tabletlerle Braille öğrenir. Eğitimin ileri aşamalarında A4 kâğıdın tamamını alabilen tam boy tabletleri kullanmaya başlarlar.

Tabletin yanı sıra yazmak için özel bir Braille kalemi gerekir. Kalem sağ elin işaret parmağıyla tutulurken sol el tabletteki satırları takip eder. Bu takip, yazının başka bir satıra ya da sütuna kaymasını önlemeye yardımcı olur.

Kalemin ucu sivridir; metin, kalem kâğıda bastırılarak kabartma noktalar oluşturulmasıyla yazılır. Yazım tamamlandığında Braille metnin okunabilmesi için kâğıt ters çevrilir.

Braille daktilosu nasıl kullanılır?

Braille daktilosunda yazım için toplam 7 tuş bulunur. Üç tuş sağda, üç tuş solda, bir tuş da ortada yer alır.

Ortadaki tuş boşluk bırakmak için kullanılırken, sağdaki ve soldaki tuşlar Braille karakterlerini üretir. Harfler, kısaltmalar ve noktalama işaretleri bir ya da birden fazla tuşa aynı anda basılarak oluşturulur.

Braille daktilosuyla yazılan metinler doğrudan takılı kâğıt üzerinden takip edilebilir. Cihazda ayrıca yeni satıra geçme, önceki satıra dönme ve karakterler arasında ileri geri gitme için denetim tuşları bulunur.

Bilgisayarda Braille nasıl yazılır?

Braille ekranlarda metin bir Braille ekran cihazı aracılığıyla oluşturulur; bilgisayar ekranındaki metinler Braille'e dönüştürülüp cihazda gösterilebilir.

Bu cihazlarda giriş ve denetim için genellikle 9 farklı tuş bulunur. Geleneksel Braille tabletlerinden ya da daktilolarından farklı olarak Braille ekranlar 8 noktalı hücre kullanır ve bazı sembollerin gösterimi değişebilir.

Braille ekranlar kullanıcıların metin dosyalarını görüntülemesine, not almasına ve çeşitli dijital işleri yapmasına imkân verir. Farklı marka ve modelleri bulunur. Boşluk ve Braille noktaları için kullanılan tuşların yanında, gezinme ve işlem için birçok ek denetim düğmesi içerirler. Kullanıcılara ya da öğrencilere cihazı kullanmadan önce uygun eğitim verilmesi büyük önem taşır.