MENA Bölgesinde İnternet Erişilebilirliğinin Geliştirilmesi
MENA Bölgesinde Dijital Erişilebilirlik Nedir?
Dijital erişilebilirlik, ekran okuyucu, altyazı veya klavye navigasyonu kullananlar dahil engelli bireylerin kullanabildiği web siteleri, uygulamalar ve dijital hizmetler anlamına gelir. Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da bu alan; ulusal engelli hakları yasaları, kamu dijital politikaları ve ortak teknik ölçüt olarak WCAG tarafından şekillenir. Bölgedeki ülkelerin çoğu, bilgi ve iletişim teknolojilerine erişimi bir hak olarak tanıyan BM Engelli Hakları Sözleşmesi’ni onaylamıştır. Ancak bu hakkın nasıl uygulandığı ülkeden ülkeye büyük farklılık gösterir.
İnternet Erişimi ve Dijital Erişilebilirlik: Fark Neden Önemli?
İnternet erişimi bağlantıyla ilgilidir: insanların internete çıkıp çıkamadığı. Dijital erişilebilirlik ise kullanılabilirlikle ilgilidir: engelli bireylerin internette buldukları hizmeti kullanıp kullanamadığı. Bazı Körfez ülkelerinde bağlantı oranı çok yüksektir, ancak formlarında etiket olmayan bir kamu portalı görme engelli bir kullanıcı için yine de kullanılamaz durumda olabilir. İki kavramı aynı sorun gibi ele almak, kurumların erişime yatırım yaparken hizmetin içindeki engelleri olduğu gibi bırakmasına yol açar.
MENA Genelinde Erişilebilirlik Yasaları ve Politikaları
Ülkelerin yaklaşımları farklıdır, ancak üç Körfez ülkesi bölgenin genel haklardan somut teknik gerekliliklere nasıl geçtiğini gösteriyor:
- Birleşik Arap Emirlikleri: 2006 tarihli 29 sayılı Federal Kanun, “kararlı bireylerin” (people of determination) haklarını belirler. 2024'te kabul edilen Ulusal Dijital Erişilebilirlik Politikası, federal kamu hizmetlerinin WCAG 2.1 AA’yı karşılamasını şart koşar. Dubai’de ise 2022 tarihli 3 sayılı Kanun emirlik düzeyinde ek yükümlülükler getirir. Detaylar için BAE Erişilebilirlik Yasaları bilgi sayfamıza göz atabilirsiniz.
- Suudi Arabistan: Dijital Hükümet Otoritesi (DGA), kamu kurumlarından WCAG 2.1 AA’yı karşılamalarını bekler ve dijital hükümet performansını Qiyas endeksi üzerinden takip eder.
- Katar: 2011'de başlatılan Ulusal e-Erişilebilirlik Politikası, web siteleri, uygulamalar ve kiosklar için WCAG’ı esas alır. Mada Yardımcı Teknoloji Merkezi politikanın uygulanmasını destekler.
Bu kuralların çoğu öncelikle kamu kurumlarını hedefler. Özel şirketlere ise genellikle dolaylı olarak, örneğin kamu adına hizmet sunduklarında ulaşır.
Bölgenin Ortak Ölçütü Olarak WCAG
MENA genelinde ulusal politikaların sürekli döndüğü referans noktası WCAG’dır ve en yaygın hedef WCAG 2.1 AA’dır. Bu durum kurumlara pratik bir avantaj sağlar: WCAG tabanlı tek bir yaklaşım, birkaç ülkedeki beklentileri aynı anda karşılayabilir. Güncel sürüm WCAG 2.2 AA’dır ve onu hedeflemek, 2.1 gereklilikleriyle çelişmeden ek kapsam sağlar. Avrupalı kullanıcılara da hizmet veren kurumlar için aynı çalışma EN 301 549 ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası’nı da destekler.
Arapça ve Sağdan Sola (RTL) İçerikte Erişilebilirlik Sorunları
Arapça içerik, İngilizce odaklı testlerin çoğu zaman gözden kaçırdığı erişilebilirlik sorunları doğurur:
- Dil ve yön işaretlemesi: Sayfalarda doğru lang="ar" ve dir="rtl" öznitelikleri bulunmalıdır. Bunlar olmadan ekran okuyucular yanlış sesi kullanabilir ve Arapça metni hatalı telaffuz edebilir.
- Karışık yönlü metin: Rakam, İngilizce terim veya URL içeren Arapça cümleler, çift yönlü metin doğru işlenmezse yanlış sırada görüntülenip okunabilir.
- Aynalanmış düzenler: Navigasyon, ikonlar ve ilerleme göstergeleri sağdan sola mantığını izlemelidir. Böylece odak sırası ile görsel sıra birbiriyle uyumlu kalır.
- Harekeler ve telaffuz: Metinden konuşmaya motorları, hareke (tashkeel) olmadan Arapça kelimeleri yanlış telaffuz edebilir. Bu yüzden önemli terimlerin dikkatli seçilmesi veya test edilmesi gerekebilir.
- İşaret dili farklılıkları: Arap İşaret Dili tek bir dil değildir. Ulusal varyantlar birbirinden farklıdır, bu yüzden işaret dili içeriği hedef kitlenin ülkesine uygun olmalıdır.
Bu sorunlar standart WCAG gerekliliklerinin üzerine eklenir. Bu yüzden Arapça siteler yalnızca otomatik taramalarla değil, Arapça ekran okuyucu sesleriyle de test edilmelidir.
Kurumlar Nasıl Hazırlanabilir?
Hazırlık, sizi hangi kuralların kapsadığını bilmekle başlar, çünkü yükümlülükler ülkeye ve sektöre göre değişir:
- Pazarlarınızı ve yükümlülüklerinizi belirleyin. Bugün en somut gerekliliklerle kamu kurumları ve onların hizmet sağlayıcıları karşı karşıyadır.
- Temel kullanıcı akışlarınızı WCAG 2.2 AA’ya göre denetleyin. Otomatik taramaları manuel testlerle birleştirin, RTL sayfalar için Arapça ekran okuyucu testlerini de dahil edin.
- Önce engelleyici sorunları giderin. Klavye kullanıcısının tamamlayamadığı bir giriş veya ödeme akışı, küçük görsel sorunlardan önce gelir.
- Arapçaya özgü davranışları kontrol edin. Dil işaretlemesini, karışık yönlü metindeki okuma sırasını ve aynalanmış navigasyonu doğrulayın.
- Her yayından sonra yeniden test edin. Yeni özellikler ve yeniden tasarımlar, daha önce düzelttiğiniz engelleri geri getirebilir.
WeAccess MENA’da Erişilebilirliği Nasıl Destekler?
WeAccess, MENA, Avrupa ve Kuzey Amerika’daki müşterileriyle kurumların web siteleri, uygulamalar, dokümanlar ve canlı iletişimdeki erişilebilirlik çalışmalarını destekler. Erişilebilirlik denetimleri ve iyileştirme hizmetleri, WCAG’ı ve ulusal politikaları referans alarak kod ve içerikteki engelleri tespit edip gidermeye odaklanır. Erişilebilirlik Taraması sorunların zaman içinde takibine yardımcı olur, ancak otomatik tarama tek başına uyumluluk sağlamaz ve manuel testle birlikte kullanılmalıdır. İşaret dili ürünleri, hedef kitleye uygun olduğu durumlarda Arap İşaret Dili içeriğini destekler. Kurumunuzun bugünkü durumunu değerlendirmek için erişilebilirlik uzmanlarımızla görüşün.
